Hooglied 1

De Tekst

Hooglied opent zonder inleiding, midden in een verlangen. Een vrouw spreekt: "Laat hij mij kussen met de kussen van zijn mond." Ze prijst haar geliefde, verontschuldigt zich voor haar door de zon gebruinde huid, zoekt hem onder de herders. Hij antwoordt met lof voor haar schoonheid, vergelijkt haar met een merrie voor Farao's wagens. Zij noemt hem een bundel mirre tussen haar borsten. Het hoofdstuk eindigt met twee stemmen die elkaar bewonderen, en met een bed van groen onder ceders en cipressen.

De Kern

Dit is een liefdeslied tussen twee mensen, en de Schrift schaamt zich er niet voor om daarmee te openen. God heeft een boek in zijn canon laten staan waarin een vrouw zegt dat ze gekust wil worden, en waarin een man zonder omwegen zegt dat ze mooi is. Dat is theologisch niet bijzaak. Het lichaam is geen vergissing, verlangen is geen zonde, en romantiek hoeft niet geheiligd te worden door allegorie voordat ze legitiem is. Tegelijk staat dit lied in een groter raamwerk: God die zichzelf vergelijkt met een bruidegom, Israël met een bruid, Christus met de Man die zijn gemeente liefheeft. De aardse liefde en de goddelijke liefde verlichten elkaar.

De Rode Draad

Paulus citeert in Efeze 5 het huwelijksbeeld uit Genesis en noemt het "een groot geheimenis", met het oog op Christus en zijn gemeente. Wat Hooglied doet, is dat geheimenis vooruit laten klinken. Niet als code die je moet ontcijferen, maar als werkelijkheid die op meerdere niveaus waar is. De bruid die haar geliefde zoekt en zegt "trek mij mee" (vers 4), staat in dezelfde lijn als Israël dat door de woestijn getrokken werd, en als de gemeente die getrokken wordt naar Christus. Verlangen is de grondtoon van het verbond. God wil gewild worden, niet alleen gehoorzaamd.

De Spiegel

Lees vers 5 nog eens: "Donker van huid ben ik, maar bekoorlijk." Ze noemt haar eigen lichaam eerst zoals anderen het zien, voordat ze zegt wat zij erover gelooft. Herken je dat? De spiegel waarin je 's ochtends kijkt, vertelt je vaak eerst wat er mis is. Te zwaar, te oud, te getekend door wat het leven heeft gedaan. De broers van deze vrouw hebben haar in de wijngaarden laten werken, en nu draagt ze daarvan de sporen. Maar ze laat zich niet definiëren door wat anderen aan haar hebben opgelegd. Ze durft zich begeerlijk te noemen. Dat is geen ijdelheid; dat is geloof. En haar geliefde bevestigt het. Hij ziet haar zoals zij hoopte gezien te worden. Wanneer heb jij voor het laatst geloofd dat je werkelijk gezien en gewild wordt, niet om wat je presteert maar om wie je bent?

De Intertekst

In Jesaja 62 zegt God tegen zijn volk: "Zoals een bruidegom zich verblijdt over zijn bruid, zo zal uw God zich over u verblijden." Dat is dezelfde toon als Hooglied 1. Geen plichtmatige trouw, maar verrukking. En in Openbaring 19 mondt de hele Schrift uit in een bruiloft, het feest van het Lam en zijn bruid. De grote lijn van de Bijbel is niet primair juridisch (schuld en kwijtschelding) maar relationeel (vervreemding en hereniging). Hooglied weigert die warmte te laten verdampen in abstracties. Het houdt vast aan kussen, geur, aanraking, naam.

Context

Het lied speelt zich af in een wereld waar huwelijken werden gearrangeerd, waar vrouwen onder voogdij van vaders en broers stonden, waar publieke uitingen van vrouwelijk verlangen riskant waren. En toch begint dit boek met de stem van een vrouw, niet van een man. Ze neemt het woord, ze stuurt het gesprek. Salomo's naam valt, koninklijke wagens worden genoemd, de geuren zijn duur: nardus, mirre, hennabloesem. Dit speelt zich af in een wereld van rijkdom en hof, maar ook van wijngaarden en herders, van werk in de zon. Het is een lied dat de hoge poëzie van het paleis verbindt met de geur van het veld.

Het Profiel

De eerste hoorders, Israëlieten die de Schrift kenden, hoorden in dit lied iets dat voor ons soms vervaagt: dat hun God niet schuw was voor het concrete leven. De volken om hen heen hadden vruchtbaarheidscultussen waarin seksualiteit goddelijk werd. Israël wist dat seksualiteit niet goddelijk is, maar geschapen, en juist daarom goed. Hooglied bevestigt dat zonder zich te verontschuldigen. Voor hen klonk dit als bevestiging dat het verbond met JHWH heel de mens omvatte, ook het lichaam, ook de begeerte, ook de huwelijkskamer. Niets in hun bestaan viel buiten zijn aandacht of zijn zegen.

Reflectie

Welke stem in jou bepaalt eerst wat je over jezelf gelooft: die van je critici of die van je Geliefde?

Waar in je leven heb je geleerd om verlangen te wantrouwen, en wat zou er gebeuren als je het weer durfde toelaten?