Hosea 9

De Tekst

Hosea roept Israël toe: verheug je niet zoals de andere volken, want je hoererij heeft je losgemaakt van je God. De oogst zal niet voeden, het feest zal verstommen, ballingschap wacht. Egypte zal hen weer opslokken, Assyrië zal hen verteren. De profeet zelf wordt uitgescholden voor gek. En God spreekt een van zijn hardste zinnen uit: geen geboorte meer, geen zwangerschap, geen ontvangenis. Gilgal is het breekpunt. "Mijn God zal hen verwerpen."

De Kern

Stel je voor: het is oogstfeest. De dorsvloeren liggen vol koren, de perskuipen druipen, er klinkt muziek tussen de wijnstokken. Mannen dansen, vrouwen brengen offers, kinderen rennen tussen de tenten. En dan die stem, dwars door het feest heen: "Verblijd u niet, Israël, tot jubelens toe, zoals de volken." Hosea bederft het feest. Niet omdat vreugde verkeerd is, maar omdat déze vreugde een leugen is. Ze danken de Baäls voor wat de HEERE hun gaf. Ze vieren een huwelijk met een minnaar terwijl hun Man toekijkt. De kern van dit hoofdstuk is niet Gods woede, maar Gods pijn: een verraden liefde die niet langer kan doen alsof.

De Rode Draad

Wat hier gebeurt, is het omgekeerde van de scheppingszegen. "Wees vruchtbaar en word talrijk", zei God in Genesis. Nu zegt Hij: geen geboorte, geen zwangerschap, geen ontvangenis. De belofte aan Abraham, talrijk als het zand, wordt teruggedraaid. En toch, dit is niet het einde van de rode draad. Juist in Hosea klinkt later: "Uit Egypte heb Ik Mijn Zoon geroepen." Mattheüs pakt die zin op en past hem toe op Jezus. De Zoon gaat de weg die Israël niet ging: Hij wordt in ballingschap geboren, keert terug, blijft trouw waar Israël ontrouw was. Hosea 9 is de donkere achtergrond waartegen het licht van Christus, de ware zoon van Israël, oplicht.

De Spiegel

Er is iets ongemakkelijks aan dit hoofdstuk voor mensen zoals wij, die het goed hebben. Israël vierde feest. Ze waren niet in crisis, ze bloeiden. Volle schuren, gezonde kinderen, prettige religie. Precies dán zegt God: stop. Want welvaart is de listigste vorm van afgoderij. Wanneer je carrière loopt, je gezin gezond is, je hypotheek afbetaalbaar, aan wie schrijf je dat toe? Aan hard werken, aan geluk, aan de markt? Hosea vraagt naar de bron van je dankbaarheid. En hij vraagt wat je viert wanneer je viert. Kerst met kalkoen en cadeaus, maar zonder Kind. Zondag met koffie, maar zonder ontmoeting. Een leven vol zegen, waaruit de Gever stilletjes is weggegleden.

Context

Hosea profeteert in de laatste decennia van het Noordrijk, ongeveer 750 tot 725 voor Christus. Onder Jerobeam II was er economische bloei geweest, maar politiek stond alles op instorten. Assyrië, de wereldmacht in het noorden, kwam eraan. Koningen volgden elkaar op door moord. Ondertussen bleef de eredienst draaien: heiligdommen in Bethel en Gilgal, oogstfeesten, offers. Alleen was die eredienst vermengd met Kanaänitische vruchtbaarheidsrituelen, Baäl aanroepen voor regen, tempelprostitutie voor vruchtbaarheid. Hosea's eigen huwelijk met de ontrouwe Gomer is de vlees geworden metafoor van dit hoofdstuk. Wanneer hij spreekt over hoererij, is dat geen scheldwoord maar diagnose. En de mensen? Die noemen hém de gek (vers 7).

Het Detail

Let op vers 7: "De profeet is een dwaas, de man van de geest is een waanzinnige." Dit is geen commentaar van Hosea op valse profeten. Dit is wat het volk over hém zegt. Hosea citeert zijn eigen scheldwoorden. Voel dat even. Hij staat op het oogstfeest, hij ziet de dans, hij ruikt de wijn, en hij spreekt woorden die niemand horen wil. En ze lachen hem uit. Meshuggah, gek. De man met de geest, geestesziek. Er is iets aangrijpends aan een profeet die zijn eigen belediging opneemt in de tekst. Hij verbergt de pijn niet. Wie namens God spreekt in een tijd van welvaart, klinkt altijd als een spelbreker. Vraag maar aan Jeremia. Vraag aan Jezus in Nazareth.

De Intertekst

Twee echo's. De eerste: Amos 8, waar God zegt dat Hij de feestliederen in klaagliederen zal veranderen. Amos en Hosea, tijdgenoten, zien hetzelfde: religie zonder trouw is ondraaglijk voor God. De tweede echo klinkt vooruit, naar Lukas 19. Jezus nadert Jeruzalem, ziet de stad, en huilt: "Och, dat u ook nog op deze uw dag zou onderkennen wat tot uw vrede dient!" Diezelfde pijn, diezelfde weigering te zien. Hosea 9 eindigt met "dolende onder de volken." Jezus ziet hetzelfde patroon zich herhalen, eeuwen later, en het breekt Hem. Dat is de God van Hosea 9: niet koud, maar wenend.

Reflectie

Waar in mijn leven vier ik dingen zonder de Gever te noemen, en zou Hosea mij dus tot de gekken rekenen die feest vieren op de verkeerde dorsvloer?

Welke stem in mijn omgeving klinkt als een spelbreker, maar zou weleens de profetische kunnen zijn die ik liever wegwuif?