Jeremia 20

De Tekst

Jeremia wordt door de priester Pashur geslagen en in het blok gesloten. De volgende ochtend, vrijgelaten, kondigt hij Pashur diens ondergang aan: zijn nieuwe naam wordt Magor-Missabib, "schrik van rondom". Maar dan kantelt het hoofdstuk naar binnen. Jeremia barst los in een klacht die God zelf aanklaagt ("U hebt mij overgehaald"), zwoer te zwijgen maar kon niet, beschrijft zijn vijanden, eindigt even met een lofprijzing, en stort dan weg in de zwartste vervloeking van zijn geboortedag die de Bijbel kent.

De Kern

Dit is geen nette profeet. Dit is een man die God beschuldigt van verleiding ("U bent mij te sterk geweest") en in dezelfde adem zingt: "Zing voor de HEERE, prijs de HEERE". Het theologische hart zit precies in die onmogelijke combinatie. Jeremia 20 laat zien dat geloof niet betekent: rust, evenwicht, vrede met alles wat God doet. Geloof kan eruitzien als een gevecht waarin je God niet kwijt wilt en tegelijk niet aankunt. De tekst weigert het vrome plaatje. En juist door die weigering laat hij iets zien over Gods karakter: Hij verdraagt deze klacht, Hij neemt het boek op met deze woorden erin, Hij sluit Jeremia niet buiten om wat hij hier zegt.

De Rode Draad

Jeremia is de profeet die het meest op Christus lijkt in zijn lijden onder zijn eigen volk. De parallel is opvallend: ook Jezus wordt door priesters opgepakt, ook Hij wordt geslagen, ook Hij roept uit in verlatenheid. Maar er is een verschil dat ertoe doet. Waar Jeremia zijn geboortedag vervloekt, geeft Jezus zijn leven prijs zonder die laatste afgrond in te gaan; Hij draagt de vloek, maar wordt hem niet. En toch: het Woord dat in Jeremia "als brandend vuur in mijn beenderen" is opgesloten, is dezelfde druk die we zien in Paulus ("wee mij, als ik het Evangelie niet verkondig", 1 Korinthe 9:16). De roeping van God is geen pet die je afzet.

De Spiegel

Lees deze tekst niet als geschiedenis maar als spiegel. Heb je ooit tegen God gezegd: U hebt mij hierin gelokt? Dat huwelijk waarvan je dacht dat het Zijn weg was. Die baan waarvoor je je leven omgooide en die nu een gevangenis blijkt. Dat geloof dat je vasthoudt terwijl het je vrienden, je rust, je gemak heeft gekost. Jeremia geeft taal aan iets wat vrome lippen vaak inhouden: het gevoel bedrogen te zijn door de God die je dient. En tegelijk, kijk hoe hij niet wegloopt. Hij schreeuwt naar binnen, niet naar buiten. Het verschil tussen geloof en ongeloof ligt soms niet in de toon van je gebed, maar in of je nog bidt. Wat houd jij in je vuist gebald dat eigenlijk een gebed wil worden?

De Intertekst

Psalm 22 ligt onmiddellijk naast deze tekst. Daar dezelfde beweging: van godverlatenheid ("Mijn God, waarom hebt U mij verlaten") naar lofprijzing midden in het lijden. Dat is geen sprong die de psalmist maakt omdat de pijn voorbij is; het is een sprong terwijl de pijn er is. Job vervloekt ook zijn geboortedag (Job 3), bijna woordelijk. Blijkbaar bestaat er een Bijbelse traditie van godvruchtige mensen die de eigen geboorte verwensen. Dat is niet zonde tegen het leven, dat is taal voor diepte. De Schrift laat ruimte voor woorden die we in onze kerken nauwelijks durven hardop uitspreken.

Context

We zitten ergens rond 605 voor Christus, vlak voor of in de eerste fase van de Babylonische dreiging. Jeremia is geen randfiguur; hij komt uit een priesterfamilie en spreekt in de tempel zelf. Pashur is hoofdopzichter, een man met institutionele macht. De confrontatie is dus geen ruzie tussen twee gelovigen, maar een botsing tussen de officiële religie en de onwelkome stem die zegt dat het hele systeem op instorten staat. De stok en het blok waren publieke schande: niet alleen lichamelijke pijn maar sociale vernedering, midden in de tempelpoort waar iedereen langskwam. Jeremia wordt openbaar te kijk gezet als gek, als bedreiging.

Het Profiel

De eerste hoorders waren ballingen of mensen die de ballingschap zagen aankomen. Voor hen was Jeremia geen vreemde stem maar bevestigd profeet: alles wat hij voorzegde, was uitgekomen. Wat zij in dit hoofdstuk hoorden, was iets wat wij gemakkelijk overslaan: een gezagvol profeet die ook bezweek. Die niet als marmeren heilige presteerde, maar als iemand die brak. Dat moet voor mensen die zelf hun tempel hadden zien vallen, hun stad hadden verloren, hun kinderen hadden begraven, een merkwaardige troost zijn geweest. Niet: God geeft geen lasten die je dragen kunt. Wel: zelfs Gods uitverkoren spreker dragen ze niet altijd, en toch blijft hij Zijn spreker.

Reflectie

Waar in jouw leven heb je het gevoel dat God je heeft overgehaald tot iets dat je nu niet meer kunt dragen, en wat zou het betekenen om dat hardop tegen Hem te zeggen?

Jeremia kan in één hoofdstuk loven en vervloeken. Welk deel van jou houd je weg uit je gebed omdat je denkt dat het er niet mag zijn?