Jeremia 27

De Tekst

Jeremia moet houten juk-banden om zijn nek dragen en dezelfde boodschap sturen naar de koningen van Edom, Moab, Ammon, Tyrus en Sidon: buig je onder de koning van Babel, want God zelf heeft hem de aarde, de dieren en zelfs de wilde dieren van het veld gegeven. Wie zich niet buigt, gaat ten onder. Dezelfde boodschap gaat naar Zedekia, koning van Juda, en naar de priesters en het volk: geloof de profeten niet die zeggen dat de tempelvaten spoedig terugkeren uit Babel. Ze keren niet snel terug. Wat nog staat, zal ook worden meegenomen.

De Kern

Hier staat iets wat de vrome ziel bijna niet kan verdragen: God noemt Nebukadnezar "Mijn dienaar". De heidense despoot die Jeruzalem zal verwoesten, is een instrument in Gods hand. Dit is geen bijzaak in het hoofdstuk maar het kloppende hart ervan. God regeert niet alleen door de vrome koning David; Hij regeert ook door de goddeloze veroveraar. De vraag die de tekst stelt is dus niet: wie heeft de macht? Maar: erken je dat God ook daar werkt waar je Hem niet zou zoeken, ook via hen die je vijand noemt? Buigen onder Babel wordt buigen onder God. Verzet tegen Babel wordt verzet tegen God. Dat is een schokkende gelijkstelling.

De Rode Draad

Het juk is een beeld dat mee blijft reizen. Hier is het een oordeel: buig, of breek. Later belooft God bij monde van dezelfde profeten dat Hij het juk van Babel zal verbreken (Jeremia 30). En dan zegt Jezus, eeuwen later: "Neem Mijn juk op u en leer van Mij, want Ik ben zachtmoedig" (Mattheüs 11). Hetzelfde beeld, maar nu is het juk niet meer het instrument van een wereldrijk, maar de zachte tuchtiging van de Heer zelf. De lijn loopt van gedwongen onderwerping aan een tiran, via de belofte van bevrijding, naar de vrijwillige toewijding aan Christus. Wie onder Babel niet leert buigen, leert ook niet buigen onder de Zoon.

De Spiegel

Wat doe je als God werkt via wat je haat? Als de weg vooruit door de nederlaag loopt en niet door de overwinning? De profeten die roepen dat het spoedig weer goed komt, zijn populair. Ze bevestigen wat het volk hoopt. Jeremia met zijn houten juk om de nek is een dwaas in ieders ogen. Herken je dat, dat je liever de troostende leugen hoort dan de eerlijke tijding dat het jaren gaat duren? Bij een ziekte die niet weggaat, een huwelijk dat moeizaam heel wordt, een kind dat niet snel terugkeert, een depressie die blijft. Jeremia zegt: buig, en leef. Verzet je tegen wat God nu doet, en je verspilt jezelf.

De Intertekst

Daniël leefde de boodschap van Jeremia 27 uit. Hij ging naar Babel, diende de koning trouw, en boog zijn knieën alleen niet voor de afgoden. Buigen onder Babel als politieke werkelijkheid, weigeren te buigen voor Babel als religieuze macht: dat is het delicate evenwicht. Paulus schrijft in Romeinen 13 dat er geen overheid is dan door God, geschreven onder Nero. Dezelfde geest waait daar. Contrast is er ook: de valse profeten in dit hoofdstuk lijken op de vredesprofeten in Ezechiël 13, die kalk over gebarsten muren smeren. Ze zeggen "vrede, vrede" waar geen vrede is, en God zegt: Ik heb hen niet gezonden.

De Vraag

Als Nebukadnezar Gods dienaar is, wat betekent dat dan voor zijn schuld? Hij zal zelf ook geoordeeld worden, dat zegt Jeremia later (25:12). Hij is instrument én dader, gebruikt én verantwoordelijk. De Schrift houdt beide vast zonder ze op te lossen. Dat schuurt. Wij willen ofwel een God die alles regisseert en dan is de mens marionet, ofwel een mens die vrij is en dan is God buitenspel. De tekst weigert die keuze. Nebukadnezar doet wat God wil, en Nebukadnezar staat schuldig voor wat hij doet. Misschien moeten we hier niet doorheen denken maar in blijven staan. Er is meer mysterie in Gods regeren dan onze categorieën aankunnen.

Het Detail

"Ook de dieren van het veld heb Ik hem gegeven om hem te dienen" (vers 6). Waarom die zin? Waarom noemt God niet alleen mensen en land, maar ook de wilde dieren? Het zinnetje echoot Genesis 1, waar de mens heerschappij krijgt over de dieren. Nebukadnezar krijgt hier een soort tijdelijk Adam-mandaat, een geschapenheids-heerschappij, alsof God even opnieuw de sleutels van de aarde overhandigt. Dat maakt het gewicht van de boodschap groter. Dit is geen politieke deal maar een scheppingsdaad. En het zegt tegelijk hoe voorlopig dit is. Adam viel. Nebukadnezar zal vallen. Alleen de Zoon des mensen ontvangt heerschappij die niet vergaat.

Reflectie

Waar in mijn leven roep ik "vrede, vrede" terwijl God iets zwaarders van mij vraagt dan een snelle oplossing?

Kan ik geloven dat God ook werkt door wat ik als vijandig ervaar, zonder dat geloof te misbruiken als goedkope berusting?