Jesaja 24

De Tekst

Jesaja 24 schildert hoe de HEERE de aarde leegplundert, ondersteboven keert en haar bewoners verstrooit. Priester en volk, meester en knecht, schuldenaar en schuldeiser, allen ondergaan hetzelfde lot. De vreugde verstomt, de wijn droogt op, de stad ligt verwoest. Toch klinkt er, midden in de puinhopen, een lied vanuit de einden der aarde: "Eer aan de Rechtvaardige." Het hoofdstuk eindigt met een schrikbeeld van kosmische ontwrichting waarin zon en maan beschaamd staan, omdat de HEERE Koning is geworden op de berg Sion.

De Kern

Dit hoofdstuk staat bekend als de Jesaja-apocalyps, en niet zonder reden. Het oordeel hier is niet over Assyrië of Babel alleen, niet over Israël alleen, maar over de aarde zelf. De grond waarop wij staan wordt aansprakelijk gesteld. Vers 5 noemt de reden: "Want de aarde is ontheiligd door haar bewoners. Zij overtreden de wetten, zij veranderen elke verordening, zij verbreken het eeuwige verbond." Dat eeuwige verbond reikt verder dan Sinaï; het raakt aan Noach, aan de scheppingsorde zelf. De mensheid heeft niet alleen geboden overtreden, maar de fundamenten gemanipuleerd waarop leven mogelijk is. Het oordeel is daarom niet willekeurig, het is de aarde die haar bewoners uitspuwt zoals zij eerder Kanaän uitspuwde.

De Rode Draad

Jesaja 24 is een van de meest geciteerde hoofdstukken in het boek Openbaring, ook al wordt het nergens letterlijk aangehaald. Het beeld van de vallende sterren, de aarde die wankelt als een dronkaard, de wijnpers van Gods toorn, het overstemmen van het feestgedruis, dit alles keert terug in Openbaring 6, 14 en 18. Maar de echte rode draad ligt dieper. Het hoofdstuk eindigt niet in vernietiging maar in koningschap: "de HEERE van de legermachten zal regeren op de berg Sion." Daar ligt de brug naar Christus. Het oordeel ruimt baan voor een Koning. Wat Jesaja in schaduw ziet, een aarde gereinigd zodat God kan regeren, ziet Johannes voltooid in het Lam dat op de troon zit.

De Spiegel

Dit hoofdstuk schuurt omdat het je niet toestaat boven de menigte uit te steken. "Zoals het volk, zo zal de priester zijn." Geen vrijstelling voor de vrome, geen voorrang voor de geleerde, geen ontsnapping voor wie zijn schulden goed beheerde. Dat raakt iets in ons dat zich graag onderscheidt: ik ben tenminste niet zoals zij. Jesaja haalt die zelfgemaakte categorieën onderuit. En dan dat vers over de verstomde vreugde: de tamboerijnen zwijgen, de wijn smaakt bitter. Wanneer cultuur, vermaak en consumptie niet meer kunnen verbergen dat er iets fundamenteel mis is, wat houd je dan over? Misschien herken je dat moment, ergens om vier uur 's nachts, waarop alle afleiding wegvalt en de vraag terugkomt: waarop bouw ik eigenlijk?

Het Profiel

Jesaja's eerste hoorders waren mensen van Juda, ergens in de achtste eeuw voor Christus, omringd door grootmachten en gewend aan plaatselijke oordeelsprofetieën. Maar dit hoofdstuk moet hen verbluft hebben. Profeten spraken doorgaans over de volken om hen heen, of over Israël zelf. Hier wordt het canvas opengetrokken tot de hele bewoonde wereld. Voor een hoorder die net Jesaja 13 tot 23 had verwerkt, een reeks oordelen over Babel, Moab, Damascus, Egypte, Tyrus, klinkt hoofdstuk 24 als de eindsom: al die afzonderlijke oordelen wijzen naar één groot oordeel. En de troost die ze hoorden, hoorden wij misschien niet meteen: Sion blijft staan. Hun God is geen lokale godheid die meevalt met zijn volk; Hij is Koning van de hele aarde.

Context

Jesaja 24 tot 27 vormt een eenheid die vaak de kleine apocalyps wordt genoemd. Het staat tussen de oordelen over de volken (13-23) en de troostprofetieën die volgen (28 en verder). De positie is veelzeggend: na alle afrekeningen met afzonderlijke naties moet de lezer eerst door deze kosmische ontmanteling heen, voor er ruimte komt voor herstel. De cultuur waarin Jesaja schreef was er een waar oogst, wijn en stedelijk leven samenvielen met religieuze identiteit. Wijngaarden waren niet alleen economie maar feest, en feest was niet alleen vermaak maar eredienst. Wanneer Jesaja dus zegt dat de wijn treurt, raakt hij aan de hele samenhang van leven, religie en gemeenschap tegelijk.

De Intertekst

Vers 18, "wie vlucht voor het geluid van de verschrikking, zal in de valkuil vallen, en wie uit de valkuil opklimt, zal in de strik gevangen worden," wordt bijna woordelijk opgenomen door Amos 5:19 en later door Jeremia 48:43-44. Het is een stijlfiguur die zegt: er is geen uitweg, ontsnapping is illusie. Veelzeggender nog is de echo van Genesis. Vers 18 spreekt van de "sluizen in de hoogte" die opengaan, dezelfde uitdrukking als in Genesis 7:11 bij de zondvloed. Jesaja zegt: wat met Noach gebeurde, gebeurt nogmaals, maar nu universeel en definitief. En Jezus zelf grijpt terug op dit beeldenarsenaal wanneer Hij in Mattheüs 24 spreekt over verduisterde zon en wankelende hemelen, vlak voor de Mensenzoon verschijnt.

Reflectie

Waar in mijn leven bouw ik onbewust op fundamenten die Jesaja hier aan het wankelen brengt: feest, consumptie, status, zelfs religieuze positie?

Hoe verandert het mijn lezen van Openbaring wanneer ik besef dat de beelden daar al door Jesaja zijn gevormd, en dat het eindpunt niet vernietiging is maar Gods koningschap op Sion?