Jesaja 64

De Tekst

Jesaja scheurt de hemel open, of beter: hij smeekt of God dat zou willen doen. "Och, dat U de hemel zou openscheuren, dat U zou neerdalen" (vers 1). Wat volgt is een gebed dat heen en weer slingert tussen heimwee naar Gods machtige verschijning, schuldbelijdenis over een volk dat verdord is als een blad, en een wanhopige aanklacht: de tempel ligt in puin, Sion is een woestenij, en God lijkt te zwijgen. Het hoofdstuk eindigt met een vraag die nog steeds nagalmt: "Zult U Zich vanwege deze dingen inhouden, HEERE?"

De Kern

Dit is geen net gebed. Het is rauw, bijna brutaal. Jesaja durft God te herinneren aan wat Hij ooit deed, en hem tegelijk te confronteren met wat Hij nu níet doet. De theologische kern zit in vers 8: "Maar nu, HEERE, U bent onze Vader, wij zijn het leem en U bent onze Pottenbakker." Tussen alle aanklachten en schuldbelijdenis door blijft één ding overeind: het verbond. God is Vader, ook nu. Het volk heeft geen claim op grond van prestatie, alleen op grond van wie God zelf gezegd heeft te zijn. Dat is genade voordat het woord uitgevonden was: niet wij houden vast aan Hem, Hij houdt ons vast in het leem.

De Rode Draad

Het verlangen dat de hemel openscheurt, krijgt eeuwen later een antwoord. Bij de doop van Jezus staat er in Marcus 1:10 letterlijk: de hemelen "scheurden". Marcus gebruikt hetzelfde harde werkwoord dat Jesaja gebruikt, geen vriendelijk opengaan maar een verscheuren. En als Jezus sterft, scheurt het voorhangsel van de tempel van boven naar beneden. Het gebed van Jesaja 64 wordt verhoord, maar anders dan verwacht. God daalt niet neer in vuur dat de bergen doet smelten, Hij daalt neer in een kind, in een gekruisigde. De berg die smelt is Golgotha. Wie Jesaja's smeekbede leest na Pasen, hoort iets dubbels: het verlangen is vervuld, en tegelijk wachten we nog steeds op de definitieve neerdaling van Openbaring 21.

De Spiegel

Het ongemakkelijke van dit gebed is dat het ons betrapt op hetzelfde verlangen: ingrijp nú, God. Bij de diagnose van je kind, bij de uitvaart van een vriend van veertig, bij het nieuws uit Gaza of Oekraïne. We willen vuur dat bergen doet smelten, niet stilte. En tegelijk legt Jesaja iets pijnlijkers bloot: "al onze rechtvaardige daden zijn als een bezoedeld kleed" (vers 6). Niet je zonden, je goede werken. Die avondmaaldienst, die financiële trouw, dat geduld met je moeilijke collega. Alles bezoedeld. Dat is geen zelfhaat maar realisme. En precies daar, in dat kale punt, kun je nog maar één ding zeggen: U bent de Pottenbakker. Doe met dit leem wat U wilt.

Context

Jesaja 64 hoort bij het laatste deel van het boek (40-66), dat zich richt tot ballingen of net teruggekeerden. De tempel is verwoest (vers 11), Jeruzalem ligt in puin. Dit is geen welvarend volk dat een geestelijke opkikker zoekt, dit zijn mensen wier wereld letterlijk is ingestort. De heilige plaatsen, het politieke centrum, de identiteit, alles is weg. In zo'n context bidden ze niet om zegen voor hun bedrijf, maar om Gods terugkeer in een land dat door Hem verlaten lijkt. De toon is die van iemand die niets meer te verliezen heeft en daarom alles durft te zeggen.

De Intertekst

De echo's zijn talrijk. Het beeld van God die neerdaalt en de bergen doet smelten (vers 1-3) komt regelrecht uit Exodus 19, de Sinaï. Jesaja bidt dus: doe het opnieuw, wees weer de God van de berg. Het pottenbakkersbeeld klinkt door in Jeremia 18 en wordt door Paulus opgepakt in Romeinen 9, waar het leem geen recht heeft de Pottenbakker tegen te spreken. Het "bezoedeld kleed" vindt zijn tegenhanger in Openbaring 7, waar de witgewassen kleren niet door de drager zelf gewassen zijn, maar in het bloed van het Lam. En "geen oog heeft het gezien" (vers 4) wordt door Paulus geciteerd in 1 Korinthe 2:9, toegepast op wat God in Christus heeft geopenbaard. Wat Jesaja niet kon zien, hebben wij gezien, en toch wachten we nog.

De Vraag

Waarom houdt God zich in? Vers 12 stelt die vraag onbeschermd: "Zult U Zich vanwege deze dingen inhouden, HEERE? Zult U zwijgen?" Het boek geeft geen sluitend antwoord. Jesaja 65 begint met Gods reactie, en die is verrassend: "Ik ben gevonden door hen die naar Mij niet vroegen." God zwijgt niet zoals wij denken dat Hij zwijgt. Hij is bezig op een plek waar wij niet kijken. Toch blijft de pijn van Gods inhouding bestaan, ook nadat de hemel is gescheurd bij Jezus' doop. We leven nog steeds tussen twee neerdalingen in, en dat is geen comfortabele plek. Het is wel de plek waar gebeden zoals Jesaja 64 ontstaan, en blijkbaar wil God die gebeden hebben.

Reflectie

Welke "rechtvaardige daad" van jezelf zou je het moeilijkst kunnen loslaten als bezoedeld kleed, en wat zegt dat over waar je werkelijk op vertrouwt?

Waar wacht jij momenteel op een God die de hemel openscheurt, en wat doet het met je geloof dat Hij dat in Christus al gedaan heeft, maar nog niet voltooid?