Jesaja 31

De Tekst

Jesaja spreekt een wee uit over hen die naar Egypte trekken om hulp, die vertrouwen op paarden en strijdwagens omdat die talrijk zijn, maar niet zien op de Heilige van Israël. God zelf zal opstaan tegen het huis van de boosdoeners en tegen wie hulp bieden aan wie onrecht doen. Egyptenaren zijn mensen, geen God; hun paarden zijn vlees, geen geest. Aan het eind klinkt de oproep: bekeer u tot Hem van wie u zo diep bent afgeweken. Werp uw afgoden weg.

De Kern

Dit hoofdstuk gaat over waar je terechtkomt als de angst regeert. Juda staat onder druk van Assyrië en kiest voor de zichtbare oplossing: een verdrag met Egypte, met tastbare wapens en een indrukwekkend leger. Het probleem is niet strategisch onverstand, het probleem is theologisch. Ze zoeken het niet bij de Heere. De tekst legt bloot dat vertrouwen altijd ergens naartoe gaat; je gelooft áltijd in iets. De vraag is nooit of je vertrouwt, maar op wat. En God noemt de keuze voor Egypte hier niet naïef of pragmatisch, maar zonde: een verbond met wie kwaad doen, een afwijking, een vorm van afgoderij.

De Rode Draad

Egypte is in de Bijbel nooit neutraal. Het is het land waaruit God zijn volk verlost heeft, en telkens wanneer Israël in nood komt, is de verleiding om terug te kijken. Terug naar de vleespotten, terug naar wat vertrouwd was, ook al was het slavernij. Hier gebeurt hetzelfde: hulp zoeken bij het land van de uittocht. Diezelfde beweging zie je bij Petrus die op het water loopt, zolang hij naar Jezus kijkt gaat het, zodra hij de golven ziet zinkt hij. Het geloof leeft van kijken, en de verzoeking is altijd om te kijken naar wat groot en zichtbaar is. Christus komt om ons van precies deze reflex te bevrijden: Hij is de betrouwbare rots waarop je niet verrast staat als de golven komen.

De Spiegel

Waar loop jij heen als het spannend wordt? Niet in theorie, maar echt. Als de diagnose slecht is, als je kind ontspoort, als je baan wankelt, als je huwelijk kraakt. Egypte heeft vandaag andere namen. Het is de spaarrekening waarin je meer vertrouwen hebt dan je zou toegeven. Het is de zoveelste second opinion. Het is de connectie die je aanspreekt voordat je bidt. Het is het glas, de scroll, de affaire, het overwerk. Het is de politieke sterke man die belooft de chaos te bezweren. Merk op hoe Jesaja het benoemt: paarden zijn talrijk, strijdwagens zijn machtig. De verleiding zit in de talrijkheid en de zichtbaarheid. God is er ook, maar Hij is niet te tellen en niet te tonen. Dat schuurt. Wie eerlijk in de spiegel kijkt ziet dat vertrouwen op de Heere vaak niet vroom voelt maar kaal, als afzien van reserves.

De Hoofdpersoon

God verschijnt in dit hoofdstuk in twee beelden die op het eerste gezicht botsen. Eerst als een leeuw die brult over zijn prooi en zich niet laat wegjagen door een menigte herders. Dan als vogels die fladderend beschermen, waarmee Hij Jeruzalem zal verdedigen. Roofdier en vogelmoeder in één adem. Dit is geen inconsistentie maar karakter: God is fel waar Hij moet zijn, teder waar het kan. Zijn geduchtheid is niet zonder tederheid, zijn tederheid niet zonder kracht. En let op wat Hij níet is: onder de indruk. Niet van Egypte, niet van Assyrië, niet van menigten. Hij hoeft niet te tellen omdat Hij niet vergeleken kan worden. Dat maakt Hem tegelijk beangstigend en veilig, precies in die volgorde.

Het Detail

Vers 3 draait om één zin: "de Egyptenaren zijn mensen en geen God, en hun paarden zijn vlees en geen geest." De tegenstelling vlees tegenover geest is hier niet moralistisch bedoeld, alsof het lichaam slecht zou zijn. Vlees betekent hier: broos, sterfelijk, eindig, aan grenzen gebonden. Geest betekent: levend, scheppend, onbeperkt. Een paard weegt vijfhonderd kilo en oogt onverwoestbaar, maar het is en blijft vlees. Het ademt, het sterft, het bloedt. Zet daar duizend paarden naast elkaar en je hebt duizend keer vlees, geen enkele keer geest. Optellen van eindigheid levert nooit oneindigheid op. Dat is de rekenfout die de tekst blootlegt.

De Vraag

Betekent dit dan dat verstandige voorzorg zonde is? Dat een verzekering afsluiten of een specialist raadplegen of geld sparen tegen God ingaat? Nee, de tekst veroordeelt niet het middel maar het vertrouwen. Het gaat mis wanneer het middel de plaats van God inneemt, wanneer je hart erin gaat rusten. Toch blijft er iets ongemakkelijks staan. Want hoe weet je wanneer je grens over is? Wanneer wordt verstandig plannen een verdrag met Egypte? Daar geeft Jesaja geen formule voor. Misschien is dat ook eerlijker: het is een levende vraag, niet een op te lossen som. Wie hem stelt is al onderweg naar het antwoord.

Reflectie

Welk Egypte heeft jouw hart de afgelopen maand het meest bezocht, en wat maakt dat land juist voor jou zo aantrekkelijk?

Waar zou vertrouwen op de Heere er in jouw leven kaal en onvroom uitzien, en durf je die kaalheid aan?