Psalmen 121

De Tekst

Iemand slaat de ogen op naar de bergen en vraagt zich af waar zijn hulp vandaan zal komen. Het antwoord komt onmiddellijk: van de HEERE, die hemel en aarde gemaakt heeft. Wat volgt is een lied van bewaring in zeven bewegingen: God laat je voet niet wankelen, sluimert niet, is je schaduw, beschermt je bij dag en nacht, bewaart je uitgaan en ingaan, van nu tot in eeuwigheid.

De Kern

Deze psalm gaat over bewaring, en dat woord dekt hier meer dan veiligheid. Zes keer klinkt het werkwoord shamar, bewaren, waken. Het is hetzelfde woord dat in Genesis 2 klinkt wanneer de mens de hof moet bewaren, en dat door heel het Oude Testament terugkeert waar God zijn verbond bewaart. Wat de psalm belijdt is dus niet primair dat God ongelukken voorkomt, maar dat Hij trouw blijft. De Bewaarder van Israël is de God die zijn belofte niet loslaat. Bewaring is hier een verbondswoord voor Gods vasthoudende trouw aan mensen die Hem zelf niet altijd trouw zijn. Daarom kan de dichter zo onbeschaamd rustig zingen.

De Rode Draad

De psalm belijdt dat de HEERE hemel en aarde gemaakt heeft, en dezelfde God zich buigt over één wandelaar met zijn kwetsbare voeten. Die combinatie, kosmisch en persoonlijk, komt in Christus tot zijn uiterste consequentie. Johannes 1 zegt dat alle dingen door het Woord gemaakt zijn, en datzelfde Woord werd vlees en woonde onder ons. De Bewaarder die niet sluimert, wordt in Gethsémané de wakende terwijl zijn leerlingen slapen. En het beeld van de schaduw aan je rechterhand krijgt bij Paulus een nieuwe klank: wij zijn verborgen met Christus in God. De belofte van bewaring loopt door tot in Openbaring, waar geen zon of hitte de verlosten meer treft. Wat de pelgrim hier zingt, is het ruwe begin van wat in Christus vervuld wordt.

De Spiegel

Deze psalm is niet zoet. Hij is geschreven voor mensen die reden hadden om bang te zijn: rovers op de weg, zonnesteek, koorts in de nacht, de maan die volgens oude opvattingen ziek kon maken. Vertaal dat naar nu: de uitslag van de scan, het gesprek morgen op werk, het kind dat niet meer belt, de rekening die je niet ziet zitten. De psalm ontkent die dreiging niet, hij zingt eroverheen. En hij schuurt precies daar, want wij hebben allemaal ervaringen waarin het niet goed afliep. Voet wankelde wel. Ziekte kwam wel. De vraag is dan of je de belofte van bewaring smaller durft te lezen dan de dichter, of dieper. Hij lijkt te zeggen: wat God bewaart, gaat uiteindelijk niet verloren, ook niet door de dood heen. Dat is geen goedkope troost, dat is verbondstaal.

Context

Boven de psalm staat: een pelgrimslied. Het hoort bij de bundel psalmen 120 tot 134 die pelgrims zongen op weg naar Jeruzalem, drie keer per jaar. Denk aan groepen mensen, karavanen soms, die dagenlang liepen door onherbergzaam gebied. De bergen waren geen romantisch decor. Daar zaten rovers, daar stonden hoogtealtaren voor vreemde goden, daar loerde gevaar. De vraag "waar zal mijn hulp vandaan komen" klinkt tegen die bergen aan als een existentiële: help je van die kant, van die goden, van eigen kracht? Het antwoord verplaatst de blik. Niet van de bergen komt hulp, maar van de God die de bergen zelf gemaakt heeft. Dat is een kleine theologische revolutie in twee regels.

Het Detail

Vers 6: de zon zal u overdag niet steken, de maan niet in de nacht. Over de zon snappen wij het meteen, hitte in het Midden-Oosten was levensgevaarlijk. Maar de maan? In de oude wereld werd de maan geassocieerd met plotselinge ziekte, waanzin, koorts. Ons woord lunatic komt daar nog vandaan. De psalm zegt dus: bij dag noch bij nacht, in het zichtbare noch in het schimmige, kan iets je uit Gods hand rukken. Het is een merisme, een manier om via twee uitersten het geheel te dekken. En dat "geheel" wordt in vers 8 nog uitgebreid: je uitgaan en je ingaan, van nu tot in eeuwigheid. Er is geen tijd, geen moment, geen bewegingsrichting waarin je buiten Gods waken valt.

Het Profiel

De eerste zangers waren pelgrims, vaak in groepen, met kinderen en ouderen erbij. Ze kenden de weg, ze kenden de risico's, en ze kenden hun eigen kleinheid. Wat zij in deze psalm hoorden, was geen ontkenning van gevaar maar een herordening ervan. De God van Israël, die Israël uit Egypte had geleid, was geen lokale berggod maar de Schepper van hemel en aarde, en tegelijk hun persoonlijke reisgenoot. Voor hen was de belofte "de HEERE zal u bewaren" verbonden met de exodus, met het manna, met de wolk en de vuurkolom. Wij horen soms alleen een individuele belofte. Zij hoorden de hele geschiedenis van een God die zijn volk vasthoudt, meelopend meegezongen op elke bocht van de weg omhoog.

Reflectie

Waar in je leven vraag je nu naar hulp, en naar welke "bergen" kijk je daarvoor eerst op?

Wat verandert er als je bewaring niet leest als "er zal mij niets overkomen", maar als "God laat mij niet los"?