Johannes 3:8

De Tekst

Nicodemus staat in het donker tegenover Jezus, en krijgt te horen dat hij opnieuw geboren moet worden om het koninkrijk te zien. Dan zegt Jezus die zin die alles opent en niets vastlegt: "De wind waait waarheen hij wil en u hoort zijn geluid, maar u weet niet waar hij vandaan komt en waar hij heen gaat; zo is het met iedereen die uit de Geest geboren is." Een raadsel dat een antwoord is.

De Kern

Zie hem staan, deze farizeeër, geleerd, gerespecteerd, gewend om dingen tot op de bodem te doordenken. Hij is 's nachts gekomen, misschien uit voorzichtigheid, misschien omdat de dag geen tijd biedt voor dit soort gesprek. En hij krijgt geen schema, geen zeven stappen, geen methode. Hij krijgt wind.

Dat is de kern: het nieuwe leven waar Jezus over spreekt, is niet te fabriceren en niet te bezitten. De Geest handelt soeverein. Nicodemus, die zijn hele leven heeft geleerd hoe je God nadert door de juiste dingen te doen, hoort dat de beslissende beweging van boven komt, buiten zijn controle, buiten zijn systeem. Wedergeboorte overkomt je, precies zoals wind je overkomt. Je maakt hem niet.

De Rode Draad

Het Griekse woord pneuma betekent zowel wind als Geest, en dat is geen woordspeling maar een lijn die door de hele Schrift loopt. In Genesis 1 zweeft de Geest over de wateren, ademend, scheppend. In Ezechiël 37 waait de wind over het dorre dodenveld en de beenderen komen tot leven. En in Handelingen 2 komt de Geest als een geweldige, gedreven wind door het huis.

Steeds hetzelfde patroon: waar God nieuw leven schept, waait er iets. Jezus plaatst zijn woord aan Nicodemus in die traditie. Wat er nu, in dit nachtelijke gesprek, ter sprake komt, is niets minder dan een nieuwe schepping. En die schepping loopt uit op Pinksteren, waar de wind niet één man raakt, maar een menigte.

De Spiegel

Je hoort dit vers en je herkent misschien Nicodemus meer dan je wilt toegeven. Je wilt weten hoe. Hoe je vaster gelooft, hoe je van die zonde afkomt die al jaren mee sjokt, hoe je je kind terugkrijgt bij God, hoe je zelf meer vuur voelt. En je krijgt geen handleiding, je krijgt wind.

Dat is confronterend, zeker als je iemand bent die veel regelt in het leven. Je stuurt een afdeling aan, je runt een gezin, je houdt de begroting kloppend. En hier, op het punt dat er werkelijk toe doet, ben je niet aan zet. Je kunt bidden, luisteren, wachten, present zijn, maar je kunt de Geest niet inroosteren. Voor sommigen is dat een opluchting. Voor anderen, en misschien vandaag voor jou, is het een klein sterven.

Het Detail

Let op wat Jezus wel zegt over de wind: "u hoort zijn geluid". Je ziet hem niet, je grijpt hem niet, maar je hoort hem. Er is iets waarneembaars. Het is niet dat de Geest volledig onzichtbaar en ondoorgrondelijk werkt en dat je maar moet gokken. Er is geluid. Er zijn bewegende bladeren, er is het ruisen boven de bomen.

Vertaal dat: bij mensen die uit de Geest geboren zijn, hoor je iets. Niet altijd luid, niet altijd spectaculair, maar er is beweging waarneembaar. Een veranderde manier van spreken over een vijand. Een onverklaarbare vrede in een ziekbed. Een kind dat na jaren iets zegt waarvan je denkt: waar komt dat vandaan. Je weet niet waar de wind vandaan kwam. Je hoort hem wel.

De Vraag

Als de Geest waait waarheen hij wil, wat betekent dat dan voor de mens die niet lijkt te veranderen? Voor de partner die al twintig jaar op de rand staat, voor de vader die stierf zonder dat je wist waar hij was, voor jezelf op de dagen dat je niets voelt?

De tekst geeft daar geen glad antwoord op. Jezus koos dit beeld, wetend dat het schuurt. Wind onttrekt zich aan onze wil, ook onze vrome wil. Wat de tekst wel zegt: waar hij niet lijkt te waaien, is dat niet omdat God zwak is of onwillig, maar omdat zijn werk zich niet laat dwingen in ons tijdschema. Dat is geen troost die de pijn wegneemt. Het is wel een troost die voorkomt dat je jezelf, of een ander, gaat veroordelen alsof jij de wind had moeten opwekken.

De Intertekst

In Ezechiël 36 belooft God: "Ik zal u een nieuw hart geven en een nieuwe geest in uw binnenste geven." Nicodemus, geleerd als hij is, kent dit. Jezus zegt in feite: die belofte staat nu op het punt vervuld te worden, en jij, leraar van Israël, staat erbuiten als je denkt dat je het zelf kunt organiseren. En Paulus vat het samen in Romeinen 8: "Zovelen als er door de Geest van God geleid worden, die zijn kinderen van God." Geleid worden, niet leiden.

Reflectie

Waar in jouw leven hoor je op dit moment het geluid van de wind, ook al zie je hem niet?

Wat zou er veranderen als je vandaag zou ophouden de Geest te willen regisseren?