Jona 2:9

De Tekst

"Het heil is van de HEERE." Zo eindigt Jona zijn gebed vanuit de vis. Voordat hij deze conclusie trekt, belooft hij dankoffers te brengen en zijn geloften te vervullen. Wat begon als een lied vol wanhoop, water en wier, mondt uit in een dogmatische kernzin, uitgesproken door een profeet die letterlijk in het donker zit.

De Kern

Jona zegt hier iets wat hij daarvoor met zijn hele lichaam heeft ontkend. Hij vluchtte voor de opdracht, sliep tijdens de storm, liet zich liever overboord gooien dan Ninevé genade te gunnen. En nu, buikdiep in de gevolgen van zijn eigen keuzes, formuleert hij de belijdenis die het hart van het Oude Testament raakt: redding komt niet uit menselijke hoek, niet uit vroomheid, niet uit vlucht, niet uit prestatie. Het heil komt van JHWH. Het pijnlijke van deze belijdenis is dat Jona haar in hoofdstuk vier weer zal moeten leren, wanneer diezelfde redding aan Ninevé wordt geschonken en hij het niet verdragen kan. Belijden is één ding; ermee leven een ander.

De Rode Draad

Jezus zelf trekt de lijn door: "Zoals Jona drie dagen en drie nachten in de buik van het grote zeemonster was, zo zal de Zoon des mensen drie dagen en drie nachten in het hart van de aarde zijn" (Mattheüs 12:40). Wat Jona zegt vanuit de vis, wordt door Christus voluit waargemaakt vanuit het graf. Jona belijdt dat het heil van de HEERE is; Jezus is dat heil, in persoon. De naam Jezus, Jehoshua, betekent letterlijk "de HEERE redt". De belijdenis van Jona 2:9 kruipt als het ware in de naam van de Messias en wordt daar vlees. Wat de profeet zingt in een vissenbuik, wordt vervuld door Iemand die niet vluchtte maar ging.

De Spiegel

Er is iets ongemakkelijks aan deze tekst. Jona zegt de juiste woorden, maar zijn hart is nog niet mee. Herken je dat? Je bidt de goede zinnen, je zingt tijdens de dienst dat God alles is, en tegelijk regel je je leven alsof jouw inzet, jouw controle, jouw plan het uiteindelijke verschil maakt. Bij ziekte, bij een tegenvallende bankrekening, bij een kind dat afhaakt van het geloof, bij een baas die je onrecht doet, komt de vraag: geloof je werkelijk dat het heil van de HEERE is, of ben je stiekem je eigen redder? Jona laat zien dat je die belijdenis kunt uitspreken en er tegelijk nog jaren mee onderweg kunt zijn. Genade heeft tijd nodig om door je botten te trekken.

Het Profiel

De eerste hoorders waren Israëlieten die wisten hoe hun geschiedenis liep. Zij hoorden in "het heil is van de HEERE" een echo van de uittocht, van Mozes bij de Rietzee, van iedere keer dat God zijn volk had gered toen het zelf niet kon. Maar zij hoorden ook de scherpe punt: als het heil van de HEERE is, dan mag Hij het geven aan wie Hij wil. Ook aan Ninevé, hun aartsvijand, de hoofdstad van het Assyrische wreedheidsimperium dat later de tien stammen zou wegvoeren. De belijdenis die Jona zingt is de belijdenis die zijn eigen theologie ondermijnt, en die van zijn volksgenoten net zo goed.

Context

Jona zit in de vis, ergens onder de Middellandse Zee, na een storm die hij zelf heeft veroorzaakt door weg te varen richting Tarsis, letterlijk het einde van de bekende wereld. Zijn gebed in hoofdstuk 2 is opgebouwd als een psalm, vol echo's van het Psalter, en klinkt alsof Jona uit zijn hoofd citeert wat hij ooit in de tempel zong. Het is bijna liturgisch. Dat is opmerkelijk: een man die vluchtte voor Gods woord, blijkt Gods woorden verinnerlijkt te hebben. Zijn theologie is orthodox. Zijn leven loopt achter. En de vis, die vaak als straf wordt gelezen, is in de tekst juist het middel van redding, door God besteld.

De Intertekst

De zin resoneert met Psalm 3:8: "Het heil is van de HEERE", vrijwel woordelijk. Jona bidt in de taal van David. Ook Psalm 68:20 klinkt door: "Deze God is voor ons een God van heil." Jona put uit een reservoir dat hij zijn hele leven heeft opgebouwd, en op het diepste punt komt het bovendrijven. De scherpste tegenhanger vind je in Openbaring 7:10, waar een ontelbare menigte uit alle volken roept: "Het heil is van onze God." Wat Jona nauwelijks kan verdragen, namelijk dat het heil zich niet aan grenzen van volk of vijandschap houdt, wordt in Openbaring de vreugdezang van de voltooiing. De cirkel sluit: van een gemopperde belijdenis in een vissenbuik naar een gejuich rond de troon.

Reflectie

Waar in je leven belijd je met je mond dat het heil van de HEERE is, terwijl je met je handen nog aan je eigen reddingsplan werkt?

Aan wie gun jij Gods redding moeilijk, en wat zegt dat over hoe diep de belijdenis van Jona 2:9 in jou is doorgedrongen?