Jozua 21

De Tekst

Jozua 21 beschrijft hoe de Levieten hun woonplaatsen krijgen toegewezen: achtenveertig steden verspreid over het hele beloofde land, waaronder de zes vrijsteden uit het vorige hoofdstuk. Het hoofdstuk eindigt met een opvallende samenvatting: God heeft alles gegeven wat Hij beloofde, geen vijand kon standhouden, geen woord viel op de grond. Alles is vervuld.

De Kern

Wat dit hoofdstuk theologisch ongemakkelijk maakt, is dat de stam die geen erfdeel kreeg, juist overal aanwezig is. Levi had geen eigen gebied; de Heer zelf was hun erfdeel, lezen we eerder. Maar nu blijkt dat geen-erfdeel-hebben niet betekent: nergens zijn. Het betekent: overal zijn. De Levieten worden uitgezaaid over het hele land, in elke stam, zodat geen enkele Israëliet ver van een priester of leraar woont. Hier zit een diepe theologische beweging: heiligheid is niet geconcentreerd op één plek maar verspreid door het hele volk. God woont niet alleen in Silo; Hij is, via zijn dienaren, in de buurt van iedereen.

De Rode Draad

Deze verspreiding van Levieten is een schaduw die vooruitwijst. In het Oude Testament was de toegang tot God geconcentreerd, eerst bij één tabernakel, later bij één tempel, met één hogepriester. De Levieten waren een eerste teken dat God dichtbij wilde zijn, verspreid onder het volk. Maar pas in Christus wordt die belofte voluit waar: door zijn Geest woont God nu in elke gelovige (1 Korinthe 3:16). Petrus noemt de gemeente een koninkrijk van priesters, en daarmee wordt elke gelovige wat Levi was: bezit van God, zonder eigen erfdeel in deze wereld, maar overal aanwezig. De achtenveertig steden zijn een geografische profetie van wat de kerk zou worden: een aanwezigheid die het hele land doortrekt.

De Spiegel

Het slot van dit hoofdstuk is bijna onverdraaglijk hoopvol: "Niet één woord van al de goede woorden viel onverbidderlijk neer." Dat klinkt mooi, maar het schuurt. Want jouw leven voelt vermoedelijk niet als een vervuld land. Je hebt gebeden die nooit beantwoord zijn, beloften die je voor jezelf hebt vastgehouden waar de vervulling nooit kwam. Een huwelijk dat niet kwam, een kind dat niet genas, een carrière die afbrak. Hoe lees je dan deze tekst zonder cynisme? Niet door te ontkennen wat je mist, maar door te onderzoeken welke beloften God werkelijk heeft gedaan. Veel van wat we God toedichten, heeft Hij nooit beloofd. Wat Hij wel beloofde, vergeving, nabijheid, opstanding, blijft staan.

De Vraag

En toch: hoe kan vers 43 zeggen dat Israël het hele land in bezit nam, terwijl Jozua 13 expliciet zegt dat er nog veel land overbleef en Richteren laat zien dat de inname onvolledig was? Dit is geen redactionele slordigheid. De tekst spreekt op twee niveaus tegelijk. Juridisch en in principe is het land gegeven; feitelijk en in praktijk moet het nog ingenomen worden. Hier ligt een spanning die het hele christelijke leven typeert: wat in Christus al volbracht is, moet in mijn dagen nog werkelijkheid worden. Het mysterie wordt niet opgelost door één kant te ontkennen. Gods belofte staat, en tegelijk vraagt diezelfde belofte nog geloof, strijd, geduld. Aanvaarden dat beide waar zijn, is geloof.

Het Detail

De zes vrijsteden, opnieuw genoemd in dit hoofdstuk, behoren allemaal tot het Levitische bezit. Dat is geen toeval. Wie iemand per ongeluk had gedood, vluchtte naar een Levitische stad om bescherming te vinden tegen de bloedwreker. Dus juist daar waar Gods dienaren woonden, vond de schuldige toevlucht. Heiligheid en barmhartigheid liggen dicht bij elkaar in dit landschap. De Levieten waren niet alleen leraren van Gods wet, ze waren ook gastheren van wie vluchtte voor de gevolgen van zijn eigen daden. Dat patroon zal terugkeren bij Christus, die heiligheid en toevlucht in zichzelf verenigt. Wie schuld draagt, vlucht niet weg van God, maar naar Hem toe.

Context

We staan aan het einde van de landverdeling, ergens rond 1400 voor Christus volgens een vroege datering. Israël is een stammenverbond zonder koning, met Jozua als laatste grote leider van deze generatie. De stammen hebben hun gebieden gekregen, en nu wordt de tribus zonder gebied bediend. Dit gebeurt in Silo, voor de tabernakel; een liturgische handeling, geen bestuurlijke. De hogepriester Eleazar, Jozua en de stamhoofden voeren het uit. Belangrijk om te beseffen: de Levieten kregen geen volledige steden in eigendom, maar woonrecht binnen bestaande steden van de stammen, plus de weidegronden eromheen. Ze leefden tussen het volk in, afhankelijk van de tienden, zichtbaar verbonden aan de Heer wiens erfdeel ze waren.

Reflectie

Welke beloften heb ik God toegedicht die Hij nooit gedaan heeft, en welke beloften die Hij wel deed houd ik te weinig vast?

Als ik, net als de Leviet, geen eigen erfdeel in deze wereld heb omdat God zelf mijn erfdeel is, hoe verandert dat de manier waarop ik vandaag met bezit, plaats en zekerheid omga?