Lukas 2:11

De Tekst

"Namelijk dat heden voor u geboren is de Zaligmaker, in de stad van David; Hij is Christus, de Heere." Een engel spreekt tot herders in het veld. Drie namen in één adem: Zaligmaker, Christus, Heere. En dat alles verbonden aan één woord: heden. Iets wat eeuwen was aangekondigd, is vannacht gebeurd, in een dorp dat je op geen enkele wereldkaart zou zoeken.

De Kern

Heden. Sta daar even bij stil. Niet ooit, niet spoedig, niet in vervulling der tijden op abstracte wijze, maar heden. God is een God die op een datum handelt, op een plek, in een lichaam. De drie titels stapelen zich als treden: Zaligmaker raakt de nood van de mens, Christus vervult de belofte aan Israël, Heere plaatst dit kind boven elke keizer die zich die titel toe-eigende. En dan die stilzwijgende weerklank: geboren. God laat zich niet als volwassen redder uit de hemel vallen. Hij begint klein, hulpeloos, afhankelijk van een moeder die Hem voedt. Wie durft dat te overwegen zonder erin te verdwalen?

De Rode Draad

"In de stad van David." Die uitdrukking is geen aardrijkskunde, het is theologie. Eeuwen eerder was aan David beloofd dat uit zijn huis een koning zou komen wiens troon eeuwig zou zijn. Sindsdien was Israël dat aan het uitzitten, soms hopend, vaak wanhopig. En nu, in datzelfde Bethlehem, wordt die belofte van vlees. Micha had het al gefluisterd: uit u, Bethlehem, zal Mij voortkomen Die een Heerser zal zijn in Israël. Zaligmaker is niet los te denken van Christus, en Christus niet los van Heere. De redding is geen algemeen menselijk goed dat toevallig via Israël loopt; het komt door de smalle poort van Davids stad, en pas dan naar de wereld.

De Spiegel

Het woord Zaligmaker vooronderstelt dat wij redding nodig hebben. Daar wringt het meteen. Wij redden onszelf liever, met carrière, met controle, met verzekeringen, met een goed opgevoed gezin, met gezondheid die we koste wat kost proberen te bewaken. En eerlijk gezegd werkt dat vaak een tijd. Tot het niet meer werkt: de diagnose, de scheiding, het kind dat afhaakt, de leegte na een geslaagd project. Deze tekst zegt niet: probeer harder. Hij zegt: er is er Eén geboren. Buiten jou. Voor jou. En Hij is Heere, wat betekent dat je Hem niet als adviseur kunt inhuren en de rest zelf regelen. Durf je die drievoudige naam over je eigen leven uit te spreken?

Context

Herders. Wij zien er romantische figuren in, met kerststallen en tulbanden. De werkelijkheid was ruwer. Herders leefden in de marge, ritueel vaak onrein door hun werk, getuigenissen van hen werden in rechtszaken niet altijd geaccepteerd. En juist zij krijgen de eerste engelenboodschap van de wereldgeschiedenis. Ondertussen zit keizer Augustus in Rome, die zichzelf officieel "redder" en "heer" liet noemen op munten en inscripties. De engel gebruikt precies dezelfde titels, maar hangt ze aan een baby in een voederbak. Dat is geen toeval, dat is subversie. Het echte imperium wordt hier gesticht, in de nacht, tegenover mannen die naar schapen ruiken.

De Intertekst

Jesaja 9 zingt door dit vers heen: een Kind is ons geboren, een Zoon is ons gegeven. Ook daar de heerschappij, ook daar de vrede, ook daar het onmogelijke: dat een kind draagt wat volwassenen niet kunnen tillen. En op de achtergrond klinkt Psalm 89, waar Gods verbond met David wordt bezongen én bejammerd omdat het gebroken lijkt. Lukas 2:11 is Gods antwoord op dat gejammer. Wat dood leek is niet dood. En vooruitkijkend: aan het eind van Lukas noemt Jezus zichzelf nauwelijks Heere; anderen doen het pas na de opstanding volop. De engel loopt vooruit op wat pas na Pasen begrepen kan worden.

Het Profiel

Lukas schrijft voor Theofilus, waarschijnlijk een welgestelde niet-jood die net in aanraking is gekomen met het geloof. Voor hem, en voor lezers zoals hij, was de spanning voelbaar tussen twee werelden: de Romeinse wereld waarin Augustus als redder werd bezongen, en deze nieuwe boodschap uit een uithoek van het rijk. Wat deze lezers hoorden, en wij makkelijk missen, is de politieke lading. Dit vers was geen kerststemming, het was een claim. Zij hoorden ook Davids stad met joodse oren: de plek waar de belofte begon en waar ze nu, tegen alle verwachting in, vervuld werd. Voor hen was elk woord een confrontatie met de vraag: wie is werkelijk Heere?

Reflectie

Welke van de drie namen, Zaligmaker, Christus, Heere, laat u het minst toe in uw dagelijks leven, en waarom denkt u dat dat is?

Wat betekent het voor u dat God besloot te beginnen als een pasgeborene in Bethlehem, en niet als een volwassene met macht in Rome of Jeruzalem?