Lukas 2:49

De Tekst

Na drie dagen zoeken vinden Jozef en Maria hun twaalfjarige zoon in de tempel, tussen de leraren. Op Maria's verwijt ("uw vader en ik hebben u met angst gezocht") antwoordt Jezus met een wedervraag: "Waarom hebt u Mij gezocht? Wist u niet dat Ik moet zijn in de dingen van Mijn Vader?"

De Kern

Dit zijn de eerste opgetekende woorden van Jezus, en ze bevatten een breuk. Op het moment dat een joodse jongen op de drempel van volwassenheid staat, kondigt Hij een andere Vader aan dan degene die Hem drie dagen heeft gezocht. Er zit iets scherps in dat "moet". Het Griekse dei duidt op een goddelijke noodzaak, dezelfde noodzaak die later terugkomt wanneer Hij zegt dat de Zoon des mensen veel moet lijden. Al op twaalfjarige leeftijd staat Jezus onder een gezag dat boven zijn ouders uitgaat. Niet uit tienerkoppigheid, maar uit een besef dat zijn identiteit ergens anders geworteld is dan in de familie van Nazareth.

De Rode Draad

De echo's lopen zowel achteruit als vooruit. Terug naar Hanna, die haar zoon Samuel in de tempel achterlaat met de woorden "zolang hij leeft, is hij aan de HEERE overgegeven" (1 Samuel 1:28); ook daar een kind dat in het huis van zijn ware Vader wordt gevonden, terwijl de moeder loslaat. Maar ook vooruit: aan het einde van Lukas vinden de vrouwen Jezus opnieuw niet waar zij Hem zoeken. "Waarom zoekt u de Levende bij de doden?" vragen de engelen bij het graf (Lukas 24:5). Dezelfde structuur, bijna dezelfde vraag. Lukas lijst zijn evangelie in tussen twee zoektochten waarin Jezus ontsnapt aan de plaats waar men Hem verwacht. Wie Jezus zoekt op menselijke coördinaten, komt bedrogen uit.

De Spiegel

Er zit in Maria's zin iets herkenbaars: de aanname dat wij weten waar God hoort te zijn. Bij ons gezin, in onze planning, binnen de gebedsverhoring die wij hadden ingetekend. En dan gebeurt Hij ergens anders. Een kind kiest een weg die u niet had voorzien en zegt: dit is wat mijn Vader van mij vraagt. Een collega gaat een radicaler pad dan u comfortabel vindt. Uw eigen leven neemt een wending waarvan u zich afvraagt: waarom moest dit? Deze tekst is geen troost dat alles klopt. Het is de constatering dat Jezus niet altijd te vinden is waar wij Hem drie dagen hebben gezocht. Soms wacht Hij in de tempel terwijl wij door de karavaan struinen.

Het Profiel

Lukas schrijft voor lezers die Jezus vooral kennen als de gekruisigde en opgestane Heer. Voor hen is dit tempelverhaal geen anekdote over een wonderkind, maar een sleutel: al vanaf zijn twaalfde jaar wist deze Jezus wie zijn Vader was. Voor joodse hoorders speelt bovendien mee dat een jongen rond deze leeftijd bar mitswa werd, verantwoordelijk voor de wet. De timing is dus geladen. Voor niet-joodse hoorders, die Lukas ook in gedachten heeft, tekent het verhaal een Jezus die zich vanaf het prille begin verhoudt tot Israëls heiligdom en tegelijk boven de wetsgeleerden uitstijgt. Ze horen: deze man is niet plotseling opgestaan als messias, Hij was het al toen niemand het nog vermoedde.

De Hoofdpersoon

Wat treft, is de combinatie van rust en afstand. Jezus is niet in paniek dat zijn ouders Hem kwijt waren; Hij verwondert zich juist dat zij Hem elders zochten. Er zit geen adolescente rebellie in zijn antwoord, geen verwijt aan Maria, maar wel een correctie. Hij verlegt de coördinaten. Tegelijk vertelt Lukas twee verzen later dat Hij meeging naar Nazareth en hun onderdanig was. De Zoon die weet wie zijn Vader is, kiest bewust voor jaren van gewone gehoorzaamheid onder Jozef en Maria. Dit is geen kind dat aan zijn roeping ontsnapt door in de tempel te blijven. Dit is een Zoon die weet waar Hij vandaan komt en juist daarom terug kan gaan naar het timmermanshuis.

Het Detail

Let op dat woordje "moeten". Het is subtiel, maar het draagt het hele evangelie. Vanaf hier zal Jezus keer op keer zeggen dat Hij iets moet: het evangelie verkondigen in andere steden, door Samaria trekken, bij Zacheüs eten, naar Jeruzalem gaan, lijden, sterven, opstaan. Dat "moet" is nooit dwang van buitenaf; het is de vorm die zijn liefde voor de Vader aanneemt. In dit ene verspreek van een twaalfjarige zit al de bereidheid van Gethsemane. "Niet mijn wil, maar de uwe" is de volwassen echo van "Ik moet zijn in de dingen van mijn Vader". Wie deze zin doorgrondt, hoort de hele weg naar Golgotha meeklinken.

Reflectie

Waar zoekt u God momenteel op plekken waarvan u meent dat Hij daar hoort te zijn, terwijl Hij misschien allang ergens anders wacht?

Waar botst uw "moeten" (verplichtingen, verwachtingen, angsten) met het "moeten" van de Vader, en durft u dat verschil eerlijk te benoemen?