Lukas 9:18

De Tekst

Jezus is in gebed, alleen. Zijn leerlingen zijn bij Hem, maar er staat nadrukkelijk: Hij bad alleen. Wanneer Hij opstaat of zich tot hen wendt, stelt Hij hun één vraag: Wie zeggen de menigten dat Ik ben? Een vraag die schijnbaar peilt naar wat anderen denken, maar in werkelijkheid een deur opent naar iets veel dieper.

De Kern

Hier kantelt iets in het evangelie. Tot nu toe heeft Lukas ons Jezus laten zien in actie: zieken genezen, demonen uitdrijven, vijfduizend mensen voeden. De vraag is steeds geweest wat Hij doet. Nu wordt voor het eerst expliciet de vraag wie Hij is. En het opmerkelijke is dat Jezus die vraag stelt vanuit het gebed, niet vanuit een lesmoment. Alsof Hij weet dat het antwoord niet uit observatie komt maar uit openbaring. De Vader onthult, de Zoon vraagt, de mens moet erkennen. Christologie begint hier niet in een leerboek maar op een knielende plek.

De Rode Draad

Door heel de Schrift loopt de vraag wie God is en wie zijn gezalfde zal zijn. Mozes vraagt op de berg naar Gods naam. David zingt over de Messias. De profeten schetsen contouren: lijdende knecht, Mensenzoon, Davidszoon, herder. Al die lijnen lopen toe naar dit moment, waarop Jezus zijn eigen leerlingen vraagt of zij die lijnen zien samenkomen in Hem. En een paar verzen verder, na Petrus' belijdenis, zal Jezus voor het eerst openlijk spreken over zijn lijden. De rode draad is dus niet alleen: wie is Hij, maar ook: welke Messias is Hij. De vraag van vers 18 maakt de weg vrij naar het kruis dat in vers 22 in zicht komt.

De Spiegel

Wij willen Jezus graag kennen via wat anderen over Hem zeggen. De preek van zondag, het boek dat we lazen, de mening van de kring, de traditie waarin we groot werden. Het is comfortabel om te leven van geleende antwoorden, want geleende antwoorden kosten niets. Maar Jezus drijft zijn leerlingen voorbij dat punt. De volgende vraag, die hier nog niet valt maar zich opdringt, is: maar gij, wie zegt gij dat Ik ben. Wie ben jij voor het eerst alleen geweest met deze vraag, zonder iemand naast je die voorzegt wat je moet antwoorden? Of leef je nog steeds van wat de menigte zegt, ook al noem je die menigte nu kerk?

Context

We zijn ergens in Galilea, vermoedelijk in de buurt van Bethsaida, waar net daarvoor de vijfduizend gevoed zijn. Het is een spannende fase. Herodes is onrustig geworden en heeft over Jezus gehoord, en vraagt zich af of Johannes de Doper is opgestaan. De menigten lopen achter Jezus aan met groeiende verwachtingen, en niet zelden politieke. In zo'n klimaat trekt Jezus zich terug om te bidden. Niet omdat Hij ontsnapt aan de drukte, maar omdat het kantelpunt nadert. Mattheüs en Markus situeren de belijdenis bij Caesarea Filippi, een stad vol heidense tempels en keizercultus. Lukas laat die geografie weg en zoomt in op de plek van het gebed. Dat is zijn lens.

Het Detail

Het kleine, makkelijk over te slane woordje is: alleen. Hij bad alleen. Dat schuurt grammaticaal, want er staat ook dat de leerlingen bij Hem waren. Hoe kan iemand alleen bidden terwijl anderen erbij zijn? Het Griekse woord suggereert afgezonderdheid, een innerlijke ruimte die niet gedeeld wordt. De leerlingen zijn fysiek nabij maar geestelijk buitenstaander. Ze zien Jezus bidden zonder mee te bidden. En precies vanuit die afzondering komt de vraag waaruit blijkt dat Hij iets heeft uitgedragen, iets heeft uitgevochten of gewonnen in dat gebed. Het is alsof Hij eerst met de Vader heeft gesproken over wat er nu moet gebeuren, en pas daarna de leerlingen erbij betrekt. Lukas wil dat je dat ziet.

De Hoofdpersoon

Jezus is hier op een merkwaardige manier zowel meester als zoekende. Hij stelt een vraag waarvan Hij het antwoord kent, maar Hij wil het horen uit de mond van zijn leerlingen. Niet uit ijdelheid, niet om te toetsen of ze de juiste theologie reproduceren, maar omdat erkenning iets is dat uitgesproken moet worden. Geloof leeft in woorden, niet alleen in inzicht. En daarbij valt op hoe vaak Lukas Jezus tekent in gebed: bij zijn doop, voor Hij de twaalf koos, hier voor de belijdenis, straks op de berg van de verheerlijking, in Gethsemane, aan het kruis. Wie Hij is, openbaart zich steeds vanuit de relatie die Hij met de Vader onderhoudt. Zonder dat gebed valt Hij niet te begrijpen.

De Intertekst

Een paar hoofdstukken eerder, in Lukas 7:19, stuurt Johannes de Doper vanuit de gevangenis zijn leerlingen met de vraag: bent U het die komen zou, of verwachten wij een ander. Daar de twijfel van een gevangene, hier de openbaring aan vrije leerlingen. Dezelfde vraag, andere stem. En dan is er Jesaja 53, het lied van de lijdende knecht, dat als ondergrondse stroom onder dit hele gedeelte ligt. Want zodra Petrus straks belijdt dat Jezus de Christus van God is, vertelt Jezus meteen dat Hij veel moet lijden. Hij koppelt de titel onmiddellijk aan Jesaja, niet aan een Davidische troon zoals de menigte verwacht. De belijdenis kan niet zonder dat profetenlied erachter.

Het Profiel

Lukas schrijft aan Theofilus, en via hem aan een breder lezerspubliek dat grotendeels uit niet-joden bestaat, mensen die het evangelie hebben gehoord en willen weten of het houdbaar is. Voor hen is de vraag wie Jezus is geen academische kwestie maar een levensvraag, want geloven in Hem kost hun sociale positie, soms hun leven. Wanneer zij lezen dat zelfs de twaalf, die alles met eigen ogen zagen, deze vraag voorgelegd kregen en moesten antwoorden, dan weten ze: er bestaat geen geloof in Christus zonder persoonlijke erkenning. Je kunt niet meeliften op de menigte. En tegelijk troost het: ook bij hen begon het met een vraag, niet met zekerheid.

De Vraag

Waarom vraagt Jezus eerst wat de menigten zeggen, voordat Hij de leerlingen zelf laat antwoorden? Het lijkt een omweg. Hij had ook direct kunnen vragen: en jullie. Maar door eerst de stemmen van buiten te laten passeren, Johannes de Doper, Elia, een van de oude profeten, maakt Hij zichtbaar hoe ontoereikend al die antwoorden zijn, ondanks dat ze niet onwaar zijn. De menigte zit dichtbij, en mist het toch. Dat is ongemakkelijk. Het betekent dat oprechte religieuze waardering nog geen geloof is. Je kunt Jezus eren als profeet, als leraar, als wonderdoener, en Hem toch niet als de Christus erkennen. De tekst laat dat verschil staan zonder het op te lossen. Het verschil tussen bewonderaar en discipel loopt precies hier.

Reflectie

Wanneer was de laatste keer dat jij Jezus' vraag wie ben Ik voor jou werkelijk alleen onder ogen hebt gezien, zonder de antwoorden van anderen erbij?

Lukas noemt het gebed waaruit deze vraag opkomt. Wat zegt het over jouw geloofsleven dat de belangrijkste vragen bij Jezus uit gebed kwamen, en niet uit discussie?

De menigte noemde Jezus profeet, een waar maar ontoereikend antwoord. Welke ware maar ontoereikende antwoorden over Jezus heb jij misschien tot rustpunt gemaakt?