Openbaring 1:8

De Tekst

"Ik ben de Alfa en de Omega, het Begin en het Einde, zegt de Heere, Die is en Die was en Die komt, de Almachtige." God zelf onderbreekt hier de stem van Johannes en spreekt in de eerste persoon. Eén enkel vers, midden in de opening van het boek, waarin God zichzelf voorstelt aan een kerk die op instorten staat. Geen visioen, geen beeld, maar een naamkaartje van kosmisch formaat.

De Kern

Wat God hier zegt is minder een leerstelling dan een claim op de werkelijkheid. Alfa en Omega, de eerste en laatste letter van het Griekse alfabet, betekent niet alleen "begin en einde", maar: alles wat daartussen zit valt onder mijn bereik. Elke letter, elk woord, elke zin van de geschiedenis. En het drievoudige "die is, die was en die komt" is geen vrome poëzie maar een frontale confrontatie met de tijd zelf. Terwijl de keizer eist dat je hem eeuwig noemt, zegt God: eeuwigheid is geen titel, het is mijn wezen. Almachtig, pantokratōr, betekent letterlijk: houder van alles. Niets glipt eruit.

De Rode Draad

Deze titel is geen nieuwigheid. God noemde zich al bij de brandende braambos "Ik ben die Ik ben", en in Jesaja klinkt het herhaaldelijk: "Ik ben de eerste en Ik ben de laatste" (Jesaja 44:6). Johannes hoort dat, en zijn hoorders horen dat. Maar in Openbaring 22:13 zegt Jezus over zichzelf precies hetzelfde: "Ik ben de Alfa en de Omega, de Eerste en de Laatste, het Begin en het Einde." De titel die God hier claimt, wordt aan het einde van het boek door Christus opgeëist. Dat is geen slordigheid van Johannes. Dat is de kern van zijn evangelie: wie Christus ziet, ziet de Almachtige.

De Spiegel

Wij zijn geneigd God ergens tussen begin en einde te plaatsen, als een figuur die af en toe ingrijpt in ons verhaal. Alfa en Omega draait dat om: wij bewegen binnen zijn haakjes, niet andersom. Dat schuurt, want het betekent dat de baan die je afgelegd hebt en de baan die nog komt, niet primair van jou zijn. Je carrière, je huwelijk, je gezondheid, je pensioenrekening, allemaal ingebed in iemand anders. Voor wie controle liefheeft, is dit slecht nieuws vermomd als goed nieuws. Voor wie doodmoe is van het regisseren, is het rust. De vraag is niet of God almachtig is. De vraag is of je bereid bent niet zelf de laatste letter te zijn.

Context

Het is eind eerste eeuw, waarschijnlijk onder Domitianus. Johannes zit op Patmos, een rotsig eiland voor de kust van Klein-Azië, verbannen vanwege zijn getuigenis. De zeven gemeenten aan wie hij schrijft, liggen in het welvarende hart van het Romeinse rijk: Efeze met zijn tempel voor Artemis, Pergamum met zijn altaar voor Zeus, Smyrna met een levendige keizercultus. Overal staan tempels, overal branden offers, overal klinken titels: dominus et deus noster, "onze heer en god", zoals Domitianus zich liet noemen. Wie weigert een korrel wierook te branden voor de keizer, verliest zijn winkel, zijn gilde, soms zijn hoofd. De lucht ruikt naar offervlees en angst. En in die lucht klinkt: Ik ben de Alfa en de Omega.

Het Profiel

De lezers waren geen theologen. Het waren wolwevers uit Thyatira, havenarbeiders uit Efeze, huisslaven, weduwen, kooplieden. Ze wisten wat het kostte om Christus te belijden in een stad waar het gilde ook een cultusgemeenschap was. Ze hoorden wekelijks de titels van de keizer: eeuwig, goddelijk, redder van de wereld. En nu horen ze een oude verbannen apostel voorlezen dat een ander die titels claimt. Voor hen was dit geen mystieke poëzie, dit was hoogverraad. Maar het was ook zuurstof. Want als God werkelijk de laatste letter is, dan is Domitianus, hoe wreed ook, slechts een medeklinker halverwege. Het rijk dat eeuwig leek, was tijdelijk. Dat gaf lucht om nog één dag trouw te blijven.

De Vraag

Als God de Almachtige is, waarom dan Patmos? Waarom dan de martelaren onder het altaar in hoofdstuk 6, die schreeuwen "hoelang nog?" Openbaring biedt daar geen sluitend antwoord op. Het boek geeft geen theodicee, geen filosofisch systeem dat het lijden verklaart. Het geeft alleen dit: een naam. Alfa en Omega. Die is en die was en die komt. De belofte is niet dat het lijden verklaard wordt, maar dat het omvat wordt. Dat het niet het laatste woord heeft, omdat God dat is. Voor sommigen is dat te weinig. Voor Johannes, ballingschap incluis, was het genoeg om door te schrijven.

Reflectie

Waar in mijn leven gedraag ik me alsof ik zelf de laatste letter ben?

Welke "keizer" in mijn wereld, welke macht, angst of stem, eist eeuwigheid op die hem niet toekomt?