Psalmen 136

De Tekst

Zesentwintig keer klinkt hetzelfde refrein: want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig. De psalm loopt van de schepping (zon, maan, sterren) via de uittocht uit Egypte (de eerstgeborenen, de Rietzee, Farao) naar de tocht door de woestijn en de intocht in het beloofde land. Aan het einde daalt de psalm af naar het heden: Hij dacht aan ons in onze nederige staat, en Hij rukte ons weg van onze tegenstanders. Zelfs aan alle vlees geeft Hij voedsel. En dan sluit de psalm zoals hij begon: dank de God van de hemel.

De Kern

Deze psalm doet iets ongemakkelijks. Hij dwingt je om zesentwintig keer hetzelfde te zeggen. Dat is geen slordige compositie, dat is een geestelijke oefening. Wij zijn gewend aan variatie, aan nuance, aan het bewijzen van onze eigen originaliteit. Hier moet je juist repeteren. Alles wat God doet, van sterren aan de hemel tot brood op tafel, van bevrijding uit slavernij tot de dagelijkse redding uit onze benauwdheid, komt uit één bron: chesed, verbondstrouw, die liefde die zich vastbijt en niet loslaat. De psalm zegt: als je dit ritme niet onder de knie krijgt, versta je God niet.

De Rode Draad

De uittocht is hier het scharnier. God die water splijt, een volk redt, vijanden verslaat, brood geeft in de woestijn, dat patroon keert terug rond een Man aan een kruis. Paulus noemt Hem ons Pascha (1 Korinthe 5). De grote koningen die hier verslagen worden, Sichon en Og, waren voor Israël symbolen van onoverwinnelijke macht; ze vallen zoals later de dood zelf zal vallen. En het refrein? Dat is precies wat het evangelie in één zin zegt: Zijn goedertierenheid is voor eeuwig. Niet voor even, niet zolang je het verdient, niet totdat je struikelt. Voor eeuwig. Het kruis is de plek waar dat refrein zich in vlees en bloed liet vastspijkeren.

De Spiegel

Lees deze psalm eens hardop, alle zesentwintig regels. Merk je wat er gebeurt? Rond regel acht word je ongeduldig. Rond regel vijftien denk je: dit weet ik nu wel. En precies dáár legt de psalm je iets bloot. Wij willen doorlopend nieuwe openbaring, nieuwe ervaringen, een God die ons vermaakt. Herhaling voelt als tijdverspilling. Maar wat als jouw ongeduld met dit refrein spiegelt hoe jij naar Gods trouw kijkt? Je bidt om uitkomst, krijgt hem, en drie weken later ben je het vergeten. Je kind geneest, je baan wordt gered, je huwelijk krabbelt overeind, en toch klaag je bij de volgende tegenslag alsof God nooit iets heeft gedaan. Deze psalm is een training in geheugen. Hij weigert je toe te staan om God te vergeten zodra het weer even meezit.

De Vraag

Maar dan de scherpe kant. Regel tien: Hem Die de Egyptenaren in hun eerstgeborenen trof. Regel vijftien: Farao en zijn leger in de zee gestort. En dat noemt de psalm goedertierenheid? Hier moeten we niet snel wegkijken. De psalm koppelt Gods trouw aan Zijn volk expliciet aan het oordeel over hun onderdrukkers. Bevrijding van de een betekende ondergang van de ander. Dat schuurt tegen ons moderne gevoel dat een liefdevolle God niemand pijn doet. De psalm biedt geen troostrijke uitleg. Hij zegt: God laat onrecht niet eeuwig staan, en Zijn trouw aan de verdrukte is soms hard voor de verdrukker. Wie dat niet aankan, moet eerlijk zijn: dan wil je een andere God dan de Bijbelse.

De Intertekst

Psalm 118 heeft hetzelfde refrein in de opening en sluiting, maar Psalm 136 rekt het uit tot een litanie. Interessant is 2 Kronieken 20: als Josafat een onmogelijk grote vijand ziet naderen, laat hij zangers voor het leger uitgaan die precies deze woorden zingen: loof de HEERE, want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig. Ze zingen zich de overwinning in. En in Openbaring 19 klinkt het opnieuw, rond de troon, als de grote lofprijzing over Gods oordelen. Van tempel tot slagveld tot eindtijd: dit refrein blijkt de taal van hemel en aarde te zijn.

Het Profiel

Voor de eerste zangers was dit vermoedelijk liturgie: één stem zong de daad, de gemeente antwoordde met het refrein. Waarschijnlijk gebruikt bij het Pesachfeest, waar de uittocht opnieuw beleefd werd. Denk aan een volk dat in ballingschap heeft gezeten, of dat onder Perzische, Griekse, Romeinse overheersing leeft. Zij zongen niet vanuit triomf, maar vanuit heimwee en hoop. Elke keer dat het refrein terugkwam, was het een verklaring tegen de omstandigheden in: ondanks alles wat wij zien, Zijn goedertierenheid is voor eeuwig. Dat is geen naïef optimisme, dat is verzet. Wij horen een lieflijk lied; zij hoorden een geloofsbelijdenis met de vuist gebald.

Reflectie

Waar in jouw leven is Gods trouw zo gewoon geworden dat je hem niet meer opmerkt, en wat zou het betekenen om dat vandaag hardop te benoemen?

Kun je het refrein blijven zingen op de plek waar het nu het minst voor de hand ligt, en zo ja, wat vraagt dat van je?