Markus 15

De Tekst

Het is vroeg in de ochtend wanneer Jezus geboeid bij Pilatus wordt afgeleverd. Een politiek proces ontspoort in een lynchpartij: de menigte kiest Barabbas, Pilatus geeft toe, en Jezus wordt gegeseld, bespot, en naar Golgotha gevoerd. Daar wordt Hij gekruisigd tussen twee misdadigers, hangt Hij drie uur in duisternis, en sterft met een schreeuw. Een Romeinse officier kijkt op naar het lijk en zegt: deze Mens was Gods Zoon. Jozef van Arimathea legt Hem in een graf.

De Kern

Het is nog donker buiten als de mannen van het Sanhedrin de geboeide Jezus naar het paleis van Pilatus voeren. De stenen zijn koud, de stad slaapt nog half. Pilatus, gewekt voor wéér een zaak met die lastige Judeeërs, kijkt naar de man tegenover hem en stelt de vraag die alles draagt: "Bent U de Koning van de Joden?" Jezus antwoordt met drie woorden: "U zegt het." Daarna zwijgt Hij. En dat zwijgen breekt iets in Pilatus, lezen we. Hij verwondert zich.

Hier raakt Markus de zenuw van zijn evangelie. Vanaf hoofdstuk één heeft hij gevraagd: wie is deze Mens? Demonen wisten het, de discipelen worstelden ermee, de menigte gokte. Nu staat Hij voor de keizerlijke macht, en zwijgt zich naar het kruis. Geen verdediging, geen wonder, geen leger engelen. Koning zijn betekent in dit evangelie: Je laten doden voor mensen die "Kruisig Hem!" schreeuwen. De macht van God ziet er zo anders uit dan we hopen dat het bijna ondraaglijk is om te lezen.

De Rode Draad

Twee gevangenen, één wordt vrijgelaten. Barabbas, "zoon van de vader", een moordenaar, loopt weg uit de cel. De andere Zoon van de Vader gaat de weg naar buiten, naar het hout. Het is bijna een gelijkenis in beweging: de schuldige gaat vrij omdat de Onschuldige Zijn plaats inneemt. Markus tekent het zonder commentaar, maar wie het ziet, ziet het hele evangelie.

En dan, op het zesde uur, valt er duisternis over heel het land tot het negende uur. Drie uur zwart in het midden van de dag. De lezer die Amos kent, hoort het meteen: "Ik zal de zon op de middag doen ondergaan, en het land op klaarlichte dag duister maken" (Amos 8:9). Dit is geen weersverschijnsel. Dit is de dag van de Heer die zich voltrekt aan Gods eigen Zoon.

De Spiegel

Lees dit hoofdstuk langzaam en je merkt iets ongemakkelijks: bijna iedereen die erin voorkomt, is herkenbaar. Pilatus die wel beter weet maar de menigte vreest, omdat zijn carrière hem dierbaarder is dan de waarheid. De soldaten die hun verveling botvieren op een weerloze man, en wreedheid afdoen als grap. De voorbijgangers die schudden hun hoofd en spotten, alsof iemand die niet gered wordt het zelf wel verdiend zal hebben. De overpriesters die in hun gelijk eindelijk gevonden hebben wat ze altijd al wilden.

Waar zit jij? Het eerlijke antwoord is meestal: overal een beetje. We zijn Pilatus wanneer we waarheid inwisselen voor rust. We zijn de menigte wanneer we meedoen met wat luid is. En precies daar, in die onthutsende herkenning, hangt Hij voor ons.

Het Profiel

Markus schrijft, naar alle waarschijnlijkheid, voor christenen in Rome, mogelijk rond de tijd dat Nero hen tot fakkels in zijn tuin maakte. Voor hen was kruisiging geen theologische metafoor maar een zichtbare straf, het ergste wat Rome je kon aandoen: pijnlijk, traag, publiek vernederend. Een gekruisigde Heer volgen klonk in hun oren als een gekruisigde Heer worden.

Dat een Romeinse centurio, een man van het rijk dat hen vervolgt, als eerste mens in dit evangelie hardop belijdt dat Jezus Gods Zoon is, moet voor die Romeinse lezers gegloeid hebben. Het rijk dat hen doodt, kan ook buigen. De vijand kan een belijder worden. Houd vol.

De Intertekst

"Mijn God, Mijn God, waarom hebt U Mij verlaten?" Het is Psalm 22:2. Wie alleen die ene zin leest, hoort wanhoop. Wie de psalm kent, hoort meer: een lied dat begint in godverlatenheid en eindigt in een lofzang voor "een volk dat geboren zal worden" (Psalm 22:32). Jezus bidt geen kreet maar een psalm, en in die psalm ligt al de overwinning verborgen die op de derde dag zichtbaar wordt.

Vergelijk het ook met Jesaja 53: "Hij heeft Zijn mond niet opengedaan." Het zwijgen van Jezus voor Pilatus is geen tactiek, het is vervulling. De lijdende Knecht treedt op uit de schaduw van de profetie en wordt vlees op een steenvloer in Jeruzalem.

Het Detail

Het voorhangsel scheurde, van boven naar beneden. Markus had kunnen schrijven dat het scheurde, punt. Maar hij vermeldt de richting. Van boven naar beneden: dit is geen menselijke daad. Niemand klom erop, niemand sneed het door. God scheurt het, vanuit Zijn kant.

Dat gordijn schermde het Heilige der Heiligen af, de plaats waar God woonde en waar één keer per jaar één mens mocht komen. Het was het symbool van afstand, van: kom niet dichterbij of je sterft. Op het moment dat Jezus sterft, scheurt God dat scherm doormidden. De toegang is geen privilege meer, het is een open weg. Wat eeuwen onbereikbaar was, ligt nu open omdat een Mens stierf met een schreeuw.

Reflectie

Wanneer ben jij voor het laatst Pilatus geweest, en wat heb je toen ingewisseld voor welke rust?

Wat verandert er aan jouw bidden als je beseft dat het voorhangsel van bovenaf is gescheurd, niet door jou maar voor jou?