Psalmen 39:7

De Tekst

"Nu dan, wat verwacht ik, Heere? Mijn hoop, die is op U!" David heeft net gesproken over de ijdelheid van het bestaan, over zijn dagen die als een handbreedte zijn, en komt nu tot een soort stilstand. Een ademhaling. Hij vraagt zichzelf af waar zijn verwachting nog op gericht kan zijn, en hij antwoordt zichzelf: op U.

De Kern

Wat deze tekst doet is veel stiller dan hij lijkt. David vraagt niet om iets. Hij belijdt niet eens, niet in de gebruikelijke zin. Hij stelt zichzelf een vraag waarvan hij het antwoord al weet, en het uitspreken van dat antwoord is zelf de geloofsdaad. "Wat verwacht ik?" is geen retorische vraag, het is een leeggemaakte vraag. Alles wat David eerder dacht te verwachten, gezondheid, eer, een langer leven, het bouwen van iets blijvends, is in de voorgaande verzen weggeschuurd door het besef van zijn vergankelijkheid. Wat overblijft, als alle andere verwachtingen wegvallen, is geen wanhoop maar een Naam. Hoop wordt hier niet gedefinieerd als optimisme over de toekomst, maar als gerichtheid op een Persoon wanneer alle andere richtingen zijn dichtgevallen.

De Rode Draad

Deze gerichtheid van de ziel op God alleen, wanneer alles wegvalt, vindt haar diepste echo in Gethsemane. Daar staat een grotere Zoon van David die zegt: niet Mijn wil, maar de Uwe. Ook daar is het verlangen leeggemaakt van alle andere verwachtingen, en blijft alleen de Vader over. En in de opstanding wordt zichtbaar wat David hier nog niet kon zien: dat de hoop op God niet eindigt waar het lichaam eindigt. Hebreeën spreekt over hoop als een anker dat reikt tot achter het voorhangsel. David tast in deze psalm naar dat anker zonder het volledig te kunnen vasthouden, en juist die tastende beweging maakt zijn woorden zo waarachtig voor wie ze nu, deze kant van Pasen, leest.

De Spiegel

Misschien herken je de plek waar David staat. Het moment waarop een diagnose binnenkomt, of een huwelijk strandt, of een kind een weg kiest die je niet wilde. Het moment waarop de carrière waar je dertig jaar in investeerde plotseling klein lijkt. Wat verwacht je dan nog? De vraag is niet wreed bedoeld, maar zuiverend. David laat zien dat het stellen van die vraag, oprecht, zonder vlucht in afleiding of bitterheid, een vorm van gebed is. We hebben de neiging om snel iets in te vullen waar God leegte laat. Een plan, een verklaring, een volgend project. Deze psalm vraagt of je durft te blijven staan in de leegte tot je merkt dat er Iemand is overgebleven, en dat Hij genoeg is.

De Intertekst

Klaagliederen 3 loopt parallel: "Mijn ziel zegt: Mijn deel is de HEERE, daarom zal ik op Hem hopen." Ook daar wordt hoop niet gefundeerd op omstandigheden, die zijn bij Jeremia juist verschrikkelijk, maar op wie God is. En Paulus schrijft in Romeinen 8 dat de hoop die gezien wordt geen hoop is. Hoop in de bijbelse zin heeft altijd dit element van leegte, van nog-niet, van een gerichtheid op wat niet in de hand te houden is. Daarom is Davids belijdenis hier zo zuiver: hij houdt niets in zijn hand behalve de richting waarin hij kijkt.

Context

Psalm 39 draagt het opschrift "voor Jeduthun", een van de tempelzangers, wat suggereert dat deze worsteling liturgisch werd ingebed, niet alleen privé bleef. David spreekt in deze psalm over een lijden waarvan hij vermoedt dat het tuchtiging is, en hij heeft zichzelf opgelegd om te zwijgen, om in het bijzijn van de goddelozen geen klacht te uiten die God oneer aan zou doen. Dat zwijgen is hem te zwaar geworden. Vers 7 komt uit een keel die geforceerd dichtgehouden is en nu eindelijk iets uitspreekt, maar het is niet de uitbarsting die je zou verwachten. Het is een ingekeerde vraag, gesteld in de aanwezigheid van God zelf.

De Vraag

Wat als die hoop op God niet voelt als hoop? Wat als David dit zegt, maar je het hem niet kunt nazeggen omdat je hart leeg is en niet stil maar dof? De psalm geeft daar geen oplossing voor. Hij toont alleen dat de woorden uitgesproken worden, ook als het hart erachter wankelt. Misschien is dat het mysterie hier: dat hoop soms begint als een belijdenis die de gevoelens nog moet inhalen. Niet als zelfbedrog, maar als richting kiezen voordat het licht volgt. David zegt het, en dat zeggen is alles wat er op dit moment is. Soms is dat genoeg.

Reflectie

Welke verwachting in je leven is de laatste tijd leeggemaakt, en wat is daarvoor in de plaats gekomen, eerlijk gezegd?

Kun je de woorden "mijn hoop is op U" uitspreken op een moment dat je hart er nog niet bij is, en wat zou dat van je vragen?