Psalmen 39

De Tekst

David legt zichzelf het zwijgen op tegenover de goddelozen, maar het vuur smeult vanbinnen tot het uitbarst. Dan vraagt hij God hem te laten weten hoe vergankelijk hij is: een handbreed, een ademtocht, een wandelende schaduw die zich druk maakt om bezit dat hij niet meebrengt. De psalm eindigt niet in berusting maar in een schrijnend gebed: kijk weg van mij, opdat ik weer vrolijk word, voordat ik heenga en niet meer ben.

De Kern

Deze psalm doet iets ongewoons: hij vraagt God om zijn blik af te wenden. Dat staat haaks op alles wat we gewend zijn te bidden. Normaal smeken we om Gods aangezicht; David smeekt om afstand. Want hij heeft ontdekt dat Gods nabijheid niet alleen troost geeft, maar ook ontmaskert. Onder die blik valt elk masker weg en zie je hoe klein, hoe kort, hoe vluchtig je bent. De kern is dus dubbel: de mens is een ademtocht, en God is degene die dat zichtbaar maakt. Daartussen ligt het hele worstelende geloofsleven, niet als probleem dat opgelost wordt, maar als waarheid die uitgehouden wordt.

De Rode Draad

Psalm 39 raakt een spoor dat door heel de Schrift loopt: de mens als gras, als damp, als adem. Jakobus pakt dat letterlijk op wanneer hij schrijft dat ons leven een damp is die even verschijnt en dan verdwijnt. Maar in Christus wordt die vergankelijkheid niet ontkend, ze wordt opgenomen. Hij wordt zelf een ademtocht aan het kruis, geeft de geest, en juist daardoor breekt iets onvergankelijks door. David roept in vers 13: ik ben een vreemdeling bij U, een bijwoner. Hebreeën 11 vat heel het oude verbond samen met datzelfde woord: vreemdelingen die een beter vaderland zoeken. De rode draad is dat onze kortheid pas draaglijk wordt wanneer iemand anders eeuwig voor ons instaat.

De Spiegel

Hier komt het schurende. Waar werk jij voor? David zegt: een mens hoopt rijkdom op en weet niet wie het zal binnenhalen. Die zin snijdt door je pensioenplanning, je carrièreambitie, je verbouwing, je spaarrekening. Niet omdat die dingen verkeerd zijn, maar omdat je ze behandelt alsof ze blijven. En dan dat zwijgen tegenover de goddelozen, dat ingehouden vuur: ken je dat? Je slikt je verontwaardiging in, je houdt je in op de vergadering, in de familieapp, bij die ene collega, en binnenin loop je leeg van woede die nergens heen kan. David doet daar iets eerlijks mee: hij brengt het niet bij de mensen, hij brengt het bij God. En durf je dat laatste, dat bijna oneerbiedige gebed: kijk eens even weg, geef me lucht? Of vind je dat te brutaal voor jouw vrome plaatje?

Het Profiel

Voor de oorspronkelijke zangers, levieten in de tempeldienst onder leiding van Jeduthun, was dit een liturgisch lied. Dat is opmerkelijk: deze rauwheid kreeg een plek in de eredienst. Israël kende geen privégeloof dat netjes bleef en publiek geloof dat klaagde. De gemeente zong mee met deze radeloosheid. Voor hen was vergankelijkheid niet abstract: kindersterfte was alledaags, oorlog dichtbij, oogsten onzeker. Wanneer zij hoorden 'mijn dagen zijn als een handbreed', knikten ze. Maar ze hoorden ook iets anders dat ons soms ontgaat: 'mijn hoop is op U'. Dat was geen vroom plakkertje op het eind, dat was de enige reden waarom je deze waarheid uberhaupt kunt zingen zonder eraan onderdoor te gaan.

Context

De psalm wordt toegeschreven aan David en gericht aan Jeduthun, een van de drie hoofdmuzikanten die David aanstelde voor de tempelmuziek. We weten niet welke crisis erachter ligt: ziekte, schuld, vervolging, of alles tegelijk. David spreekt over Gods tuchtiging, over een plaag die hem treft. In de oude wereld werd lijden vrijwel altijd gelezen als straf, en omstanders waren snel met conclusies. Vandaar misschien dat zwijgen tegenover de goddelozen: hij wil ze geen munitie geven. De sociale codes vereisten dat een gezalfde koning sterk overkwam. Maar David doet voor God iets wat hij voor mensen niet kan: hij ontmantelt zichzelf, geeft toe dat hij niets is, en juist daar vindt hij grond.

De Hoofdpersoon

David in deze psalm is een man die alles wat hij is, kwijt is geraakt en het toch durft te benoemen. Geen heldhaftige koning, geen overwinningslied, maar een mens die zijn eigen kortheid onder ogen ziet zonder eraan te ontsnappen door cynisme of vroomheid. Wat hem siert is zijn theologische eerlijkheid: hij geeft God de schuld waar hij denkt dat die ligt ('door de bestraffing van Uw hand verga ik'), maar hij loopt niet weg. Hij blijft praten. Zijn emotionele landschap is winters: stil, koud, met onderdrukt vuur. En toch zit er hoop in, niet als zonneschijn, maar als de zekerheid dat hij bij Iemand kan klagen die luistert. Dat is misschien het volwassenste geloof dat er bestaat.

Reflectie

Welk vuur smeult er in jou dat je voor mensen inslikt, en durf je het bij God neer te leggen in plaats van bij jezelf te laten verteren?

Als je vandaag eerlijk zou opschrijven waar je je drukst over maakt, hoeveel daarvan zou David 'een ademtocht' noemen?