Psalmen 87

De Tekst

De psalm bezingt Sion als de stad die de HEER gesticht heeft op de heilige bergen, een stad die Hij liefheeft boven alle andere woonplaatsen van Jakob. Dan gebeurt er iets wonderlijks: God noemt volken op die vijanden waren van Israël, Rahab (Egypte), Babel, Filistea, Tyrus, Kush, en zegt dat ook zij in Sion geboren zijn. De psalm eindigt met zangers en dansers die uitroepen: al mijn bronnen zijn in u.

De Kern

Deze psalm doet iets radicaals. Sion is niet slechts de hoofdstad van een klein volk in het Nabije Oosten; ze is de geboorteplaats van de volken. God houdt een register bij, een soort geboorteregister, en daarin schrijft Hij namen van mensen uit landen die Israël altijd als vijand of onreine buitenstaander heeft gezien. Egypte, dat het volk knechtte. Babel, dat het in ballingschap voerde. Filistea, de eeuwige rivaal. En zij worden niet slechts geduld, maar geboren genoemd. Het theologisch hart klopt hier hard: God is niet de stamgod van één volk maar de Vader die uit alle windstreken kinderen thuisbrengt naar één stad, één afkomst, één identiteit.

De Rode Draad

Hier ligt een van de meest verrassende voorafschaduwingen in de Psalmen van wat Christus komt doen. Paulus schrijft aan de Galaten dat het hemelse Jeruzalem onze moeder is (Galaten 4:26), en aan de Efeziërs dat wie vroeger ver stond, dichtbij is gekomen door het bloed van Christus. Psalm 87 zingt dat al, eeuwen eerder. De muur tussen jood en heiden, tussen ingeborene en vreemdeling, wordt hier bij voorbaat afgebroken. En de laatste regel, al mijn bronnen zijn in u, klinkt als een voorproefje van Jezus' woord over het levende water dat opwelt in wie in Hem gelooft. Sion is uiteindelijk niet een heuvel in Palestina maar een Persoon, en in Hem worden mensen opnieuw geboren, ongeacht hun paspoort.

De Spiegel

Er zit in ons allemaal een neiging om onze identiteit vast te maken aan afkomst, prestatie, kerkelijke stroming of morele staat van dienst. We tellen liever onze wortels dan onze wedergeboorte. Deze psalm confronteert dat. Wanneer je jezelf betrapt op subtiel meerderwaardigheidsgevoel, omdat je in een christelijk gezin opgroeide, omdat je de juiste theologie hebt, omdat je nooit die kant op ging, dan zegt Psalm 87: God schrijft ook de Babyloniër in. Ook de Egyptenaar. En andersom, als je je een tweederangs gelovige voelt vanwege je verleden, je twijfels, je culturele achtergrond, je late bekering, dan staat hier: deze is dáár geboren. Het register van God kent geen sterretjes achter namen.

De Intertekst

Openbaring 21 tekent hetzelfde beeld uit: de heilige stad waar de heerlijkheid van de volken binnengedragen wordt, waar de poorten nooit gesloten zijn. Wat Psalm 87 in embryo zingt, wordt daar in vervulling voltooid. Ook Jesaja 19, waar Egypte en Assur samen met Israël een zegen op aarde worden genoemd en God zegt: gezegend zij mijn volk Egypte, staat in dezelfde stroom. Het is dezelfde adem die door de Schrift trekt: God is bezig een volk te verzamelen dat groter is dan één volk.

Het Detail

Let op het werkwoord dat drie keer terugkomt: geboren worden. Niet aangenomen, niet toegelaten, niet ingelijfd. Geboren. In de antieke wereld was geboorteplaats identiteit; ze bepaalde je burgerrechten, je goden, je toekomst. Door te zeggen dat deze buitenlanders in Sion geboren zijn, gebruikt God geen juridische maar een biologische taal. Het is dezelfde radicaliteit die Jezus later tegenover Nicodemus zal aanslaan: u moet opnieuw geboren worden. Psalm 87 laat zien dat wedergeboorte geen nieuwtestamentische uitvinding is; ze zit al in het weefsel van Gods bedoeling. Toebehoren aan Hem is niet iets wat je erft of verwerft, het is iets wat Hij bewerkt.

Het Profiel

De eerste hoorders waren Israëlieten die opgroeiden met een scherp besef van wie erbij hoorde en wie niet. Egypte was de verdrukker uit de oergeschiedenis, Babel het trauma van de ballingschap, Filistea de doorn in het vlees van eeuwen. Dat God juist déze namen liet opschrijven als geborenen van Sion moet gestoken hebben. Het was geen sentimenteel liedje over multiculturaliteit maar een aardschok. Voor pelgrims die naar Jeruzalem trokken tijdens de feesten en deze psalm zongen bij de tempelpoorten, was het een oefening in loslaten van etnische trots en een profetisch vooruitzien naar iets groters dan hun eigen volk. Zij zongen, zonder het volledig te begrijpen, al mee met het lied van de gemeente uit alle volken.

Reflectie

Waar in jouw geloofsleven leun je nog op afkomst of prestatie in plaats van op wedergeboorte, en wat zou het betekenen dat God alleen dát laatste als geboorteakte erkent?

Wie zijn voor jou de Rahab, Babel of Filistea, de mensen of groepen die je moeilijk kunt zien als medeburgers van Sion, en wat doet Psalm 87 met dat lijstje?