Psalmen 9:19

De Tekst

"Want de arme zal niet voor altijd vergeten worden, de hoop van de ellendigen zal niet voor eeuwig vergaan." David zingt tegen de logica van zijn ervaring in. Wat eruitziet als vergetelheid, de onderkant van de samenleving die geen stem heeft, is niet het laatste woord. God vergeet niet zoals mensen vergeten.

De Kern

Deze regel raakt aan iets wat door de hele Schrift schuurt: het lijkt vaak alsof God vergeet. De armen worden vertrapt, de ellendigen roepen tevergeefs, de goddelozen bloeien. En dan zegt David: niet voor altijd. Hij bindt Gods karakter aan Zijn geheugen. Vergeten is in de Bijbel nooit een cognitief probleem bij God, maar altijd een relationeel gegeven. Wanneer God "gedenkt", handelt Hij. Denk aan Noach in de ark, aan Israël in Egypte. Dat David hier durft te zingen dat God niet vergeet, is dus geen troostvolle spreuk. Het is een claim dat God zal handelen, ook als dat handelen op zich laat wachten. De hoop van de ellendigen is geen wensdenken, maar rust in Gods trouw aan wie Hij is.

De Rode Draad

Psalm 9 loopt uit op deze regel, en die regel loopt uit op Christus. Het patroon van de vergeten arme die door God wordt gezien, wordt vlees in de man die geboren wordt in een voerbak, sterft tussen misdadigers, en begraven wordt in andermans graf. Jezus haalt in Zijn programmatische lezing in Nazareth Jesaja aan: goed nieuws voor armen, vrijheid voor gevangenen. Hij plaatst zichzelf in precies deze lijn. En Maria zong het al voor Hem uit: Hij heeft hongerigen met goede dingen vervuld, rijken heeft Hij leeg weggezonden. De ellendige uit Psalm 9 vindt zijn uiteindelijke rechter en verlosser in de Opgestane, die zelf ellendig werd om die hoop niet te laten vergaan. Zonder deze rode draad wordt de psalm slechts wishful thinking.

De Spiegel

Wat doet deze tekst met u wanneer u zich niet arm of ellendig voelt? Dat is de eerlijke vraag. De meeste lezers van deze uitleg horen niet tot de "armen" waar David over zingt. En toch: er is bijna geen mens die niet ergens vergeten is. De collega die u passeert. Het gezin waarin uw stem niet meer meetelt. Het lichaam dat u verraadt en waar niemand nog echt naar vraagt. De rouw die na zes maanden voor iedereen behalve u is opgelost. Daar raakt deze tekst u. Maar er is ook een tweede spiegel: bent u zelf een van de vergeters? Wie is uw arme, uw ellendige, die u structureel niet ziet omdat het uitkomt? Als God niet vergeet, kunnen wij het ons dan permitteren?

Context

Psalm 9 is een danklied na overwinning, maar geen triomfalistisch lied. David zingt terwijl de dreiging nog niet weg is; verzen erna smeken opnieuw om Gods ingrijpen. In de wereld van het oude Nabije Oosten waren armen en ellendigen niet abstract. Wie geen familie, geen land, geen mannelijke beschermer had, viel buiten het systeem. De weduwe, de wees, de vreemdeling: dat waren de mensen die letterlijk konden verdwijnen zonder dat iemand ernaar omkeek. Koningen werden juist geacht deze mensen te beschermen; het was hun goddelijke taak. Dat David, zelf koning, deze regel zingt, is dus geen sentiment. Hij belijdt de standaard waaraan hij zelf gemeten wordt, en spiegelt zich aan de hemelse Koning die het perfect doet.

Het Profiel

De eerste hoorders waren mensen die de wetten van Deuteronomium kenden, die wisten dat elke zevende jaar schulden werden kwijtgescholden, dat aren op het veld moesten blijven liggen voor de arme. Zij hoorden in deze psalm niet iets nieuws maar een herbevestiging: God heeft Zijn armen niet losgelaten, ook al doen wij dat wel. Voor ballingen, later, klonk deze regel als een reddingslijn. Zij waren de vergetenen, weggevoerd naar Babel, buiten het zicht van Jeruzalem. Dat de hoop van de ellendigen niet voor eeuwig vergaat, was voor hen geen filosofie maar een levenskwestie. Wij lezen deze regel vaak vanuit welvaart. Zij lazen hem vanuit puin.

De Intertekst

Twee echo's zijn onmisbaar. Psalm 10, die in de Hebreeuwse traditie waarschijnlijk oorspronkelijk één psalm vormde met Psalm 9, opent met de tegengestelde vraag: "Waarom, HEERE, staat U van verre?" De hoop van 9:19 wordt onmiddellijk beproefd. De Schrift laat het spanningsveld staan. En dan Lukas 1, Maria's lofzang: "Hij heeft acht geslagen op de nederige staat van Zijn dienares." Datzelfde werkwoord, dat zien, dat gedenken, dat niet-vergeten. Wat David bezingt als belofte, viert Maria als vervulling. De arme wordt niet vergeten, want God zelf werd arm.

Reflectie

Waar in uw leven voelt u zich op dit moment vergeten, en durft u dat tegen God uit te spreken zoals David deed?

Wie zijn de "ellendigen" in uw directe omgeving die u, misschien onbewust, hebt leren overzien?