Psalmen 98

De Tekst

Psalm 98 opent met een bevel: zing een nieuw lied, want de HEERE heeft wonderen gedaan. Zijn rechterhand en heilige arm hebben Hem heil gebracht; Hij heeft Zijn gerechtigheid geopenbaard voor de ogen van de volken. Vervolgens wordt heel de aarde opgeroepen tot gejuich, met harp en bazuin, en zelfs de zee, de rivieren en de bergen worden ingeschakeld. De reden staat aan het eind: Hij komt om de aarde te oordelen, rechtvaardig en in billijkheid.

De Kern

Deze psalm knoopt vreugde vast aan gerechtigheid. Dat is minder vanzelfsprekend dan het klinkt. Wij associëren oordeel meestal met angst, en vreugde met het uitblijven van oordeel. Psalm 98 draait dat om: juist omdát God komt oordelen, breekt het feest los. Blijkbaar wordt hier iets rechtgezet dat lang scheef stond. De redding (heil) die God brengt, is geen privé-verlossing van een enkele ziel, maar een publieke daad "voor de ogen van de heidenvolken". Zijn trouw aan Israël wordt zichtbaar tot in de uithoeken van de aarde. Wie hier meezingt, stemt in met een God die niet neutraal is tegenover onrecht, en die dat niet stilletjes afhandelt maar openlijk.

De Rode Draad

De nieuwe lied-traditie loopt door de hele Schrift, tot in Openbaring 5, waar het Lam wordt bezongen omdat Hij mensen uit alle volken heeft gekocht. Psalm 98 wijst vooruit naar dat moment. De "rechterhand en heilige arm" die hier heil brengen, worden in Jesaja 53 concreet: de arm van de HEERE wordt geopenbaard in een lijdende Knecht. Wat in de psalm nog kosmische taal is (zeeën klappen, bergen juichen), krijgt bij Christus een gezicht. En het oordeel waarmee de psalm eindigt, is niet losgekoppeld van dat kruis, het volgt eruit. De Rechter en de Redder zijn dezelfde persoon. Dat verandert alles aan hoe je naar het slotvers luistert.

De Spiegel

Als de vreugde in deze psalm samenhangt met Gods komende oordeel, dan legt dat iets bloot over onze eigen omgang met onrecht. Wij willen graag dat God vergeeft wat óns is aangedaan, maar liefst geen rekenschap vraagt over hoe wij met een collega omgingen, waar ons geld heenging, welke waarheid we thuis onder tafel schoven. Ethisch betekent deze psalm: leef nu al alsof die Rechter reëel is. Dat raakt de manier waarop je een leverancier betaalt, hoe eerlijk je bent over je uren, of je een familielid dat je beschadigde blijft mijden of het gesprek zoekt. Het raakt ook je verhouding tot mensen buiten je eigen kring; God openbaart Zijn gerechtigheid vóór de volken, niet alleen binnen de kerk. Wie meezingt met vers 4, kan zich niet permitteren om binnen de eigen bubbel te blijven leven.

En er zit een tweede scherpte in. De psalm roept op tot uitbundige vreugde: bazuin, hoorn, gejuich. Voor veel volwassen gelovigen is dat lastiger dan het oordeel accepteren. We zijn geoefend in nuchterheid, ingehouden dankbaarheid, misschien zelfs cynisme over al te enthousiaste geloofsuitingen. Deze psalm verplicht je om iets van je zelfbeheersing los te laten. Niet omdat emotie het hoogste is, maar omdat een God die wonderen deed geen zuinige respons verdient. Waar ben je zuinig geworden, uit vermoeidheid of uit trots?

De Intertekst

Psalm 96 is de tweelingzus van deze psalm, met dezelfde oproep en bijna dezelfde slotregels. Samen vormen ze een soort refrein in het psalter: God is Koning, kom terug uit ballingschap van hart en verwachting. Maria's lofzang in Lukas 1 ademt dezelfde lucht: machtigen van de troon, nederigen verhoogd, honger gestild. Zij zingt Psalm 98 door in nieuwtestamentische taal. En het slot van 1 Korinthe 15, waar Paulus zegt dat God alles in allen zal zijn, is de theologische neerslag van wat de bergen hier al doen: buigen en juichen tegelijk.

Het Profiel

De eerste hoorders leefden in een wereld waar goden hoorden bij volken en grondgebieden. Dat de HEERE Zijn heil openbaart "voor de ogen van de heidenvolken", was politiek geladen. Israël was klein, vaak vernederd door grootmachten. Deze psalm zingt tegen die vernedering in: onze God is niet lokaal, Hij is Koning van heel de aarde, en dat wordt zichtbaar gemaakt. Voor ballingen of teruggekeerden uit ballingschap was dit een geloofsdaad, geen vanzelfsprekendheid. Zij zongen wat ze nog niet zagen. Dat gegeven mag ons voorzichtig maken met te snelle triomftaal; deze psalm werd gezongen door mensen met stof aan hun voeten.

Het Detail

Let op het werkwoord "openbaren" in vers 2: Hij heeft Zijn gerechtigheid geopenbaard. Gerechtigheid is hier geen abstract principe maar iets wat gezien wordt. God trekt de gordijnen open. In een tijd waarin veel onrecht juist gedijt bij verborgenheid (financieel, seksueel, institutioneel), is dit werkwoord ethisch geladen. Meezingen met Psalm 98 betekent partij kiezen voor wat aan het licht komt, ook als dat licht ongemakkelijk is voor jezelf. De God van deze psalm werkt niet in het duister.

Reflectie

Waar in jouw leven zing je nog niet mee met deze psalm, omdat je Gods komende gerechtigheid liever selectief toepast?

Wat zou het concreet betekenen om deze week iets aan het licht te brengen dat je liever verborgen hield, klein of groot?