Johannes 3

De Uitleg

Het is nacht in Jeruzalem. Een man komt aanlopen door de smalle straten, zijn kleding netjes, zijn hart onrustig. Zijn naam is Nikodemus, een Farizeeër, lid van het Sanhedrin, dus iemand die er theologisch toe doet. En hij komt in het donker naar Jezus, waarschijnlijk omdat hij niet gezien wil worden. Wat zullen zijn collega's ervan zeggen?

Hij begint beleefd: "Rabbi, wij weten dat U van God gekomen bent." Een compliment, misschien ook een openingszet voor een gesprek. Maar Jezus kapt de beleefdheid meteen af. Hij zegt: "Als iemand niet opnieuw geboren wordt, kan hij het Koninkrijk van God niet zien."

Nikodemus is verward. Opnieuw geboren? Moet ik dan terug de moederschoot in? Hij denkt letterlijk, Jezus bedoelt het geestelijk. En dan zegt Jezus iets dat centraal staat in het hele hoofdstuk: er is een geboorte uit water en Geest nodig. Je natuurlijke leven is niet genoeg. Er moet iets nieuws in je beginnen, iets wat je zelf niet kunt maken.

Jezus vergelijkt het met de wind. Je hoort hem, je merkt hem, maar je kunt hem niet vastpakken of sturen. Zo werkt de Geest. Nikodemus, met al zijn Bijbelkennis, staat met lege handen. Jezus wijst hem terug naar een oud verhaal: Mozes die in de woestijn een koperen slang omhoog hief, zodat iedereen die gebeten was en opkeek, bleef leven (Numeri 21). "Zo moet de Zoon des mensen verhoogd worden," zegt Jezus, "opdat ieder die in Hem gelooft, niet verloren gaat, maar eeuwig leven heeft."

Dan volgt vers 16, misschien de bekendste zin van de Bijbel: "Want zo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij Zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft, opdat ieder die in Hem gelooft, niet verloren gaat, maar eeuwig leven heeft."

Het hoofdstuk eindigt met Johannes de Doper, die nog een keer verschijnt. Zijn leerlingen zijn jaloers: Jezus krijgt meer volk dan hij. Johannes reageert prachtig: "Hij moet meer worden, ik minder." Hij vergelijkt zichzelf met de vriend van de bruidegom, blij dat het feest van iemand anders doorgaat.

Wat betekent dit?

Nikodemus is niet zomaar iemand. Hij is de beste van de klas, godsdienstig, gerespecteerd, moreel in orde. Als iemand het Koninkrijk verdient, zou hij het zijn. En juist tegen hem zegt Jezus: je moet opnieuw beginnen. Niet verbeteren, niet meer je best doen, maar opnieuw geboren worden.

Dat is een klap in het gezicht van elk systeem dat draait om presteren. In een cultuur waarin je alleen meetelt als je iets bereikt, als je populair bent, als je jezelf kunt uitleggen, zegt Jezus dat het diepste leven een geschenk is. Iets wat God doet, niet iets wat jij verdient.

En dan vers 16. Het is zo bekend dat het bijna een spreuk boven een deur is geworden. Maar lees het langzaam. God gaf. De wereld, dus niet alleen de vromen, niet alleen de nette mensen, maar de wereld met alles wat er mis in is. Zijn Zoon. Het duurste wat Hij had.

De Rode Draad

Die koperen slang uit Numeri lijkt een vreemd voorbeeld, maar Jezus kiest hem bewust. Het volk was gebeten door slangen omdat ze in opstand waren gekomen. Ze konden zichzelf niet redden. Ze moesten kijken naar een symbool van hun eigen ellende, opgehangen aan een paal, en juist door te kijken bleven ze leven.

Jezus zegt: zo word Ik verhoogd. Aan een kruis. Hij hangt daar met alle gebrokenheid van de mensheid op zich. En wie kijkt, wie gelooft, leeft. Het hele evangelie zit in dit beeld. Je hoeft niet omhoog te klimmen naar God. Je hoeft alleen omhoog te kijken naar de Zoon.

En Johannes de Doper laat aan het eind zien wat het geloof met een mens doet. Hij wordt niet kleiner uit valse bescheidenheid, hij wordt kleiner omdat Jezus groter is. Dat is geen verlies. Dat is opluchting.

Voor Jou

Er zit in dit hoofdstuk een vraag die je makkelijk kunt ontwijken: ben je opnieuw geboren, of ben je alleen maar netjes opgevoed? Er is verschil tussen weten over God en Hem kennen. Nikodemus wist alles. Hij kende de teksten uit zijn hoofd. En Jezus zei tegen hem: dat is niet genoeg.

Misschien herken je dat. Je bent opgegroeid met geloof. Je kent de verhalen. Maar ergens vanbinnen vraag je je af of het jouw geloof is, of alleen dat van je ouders. Nikodemus kwam in de nacht, met vragen. Jezus stuurde hem niet weg. Je mag ook komen met je twijfel, je vragen, je gedoe.

En de druk om jezelf te bewijzen, om iemand te worden, om op te vallen: kijk eens naar Johannes de Doper. Hij was tevreden met minder worden, omdat hij wist voor wie hij plaats maakte. Dat is een vrijheid die de meeste mensen niet kennen.

Praat mee

Nikodemus kwam 's nachts naar Jezus, waarschijnlijk omdat hij bang was voor wat anderen zouden zeggen. Waar in jouw leven blijf je in het donker met je geloof, en waarom?

Jezus zei tegen een keurige godsdienstige man dat hij opnieuw geboren moest worden. Wat betekent dat volgens jou, en denk je dat het op jou van toepassing is?

Samen Bidden

Vader, dank U dat U de wereld liefhad, ook mij. Dank U dat U Uw Zoon gaf, niet omdat wij het verdienden, maar omdat U wilde. Geef mij een geloof dat verder gaat dan wat ik geleerd heb. Maak iets nieuws in mij, door Uw Geest. En leer mij, zoals Johannes, blij te zijn als Jezus groter wordt en ik minder. Amen.