Efeziërs 4:25

De Tekst

Paulus roept de gemeente op om de leugen af te leggen en waarheid te spreken, ieder tegen zijn naaste. De reden die hij eraan koppelt is opvallend concreet: want wij zijn leden van elkaar. Geen algemene ethische regel dus, maar een oproep die geworteld is in wie zij samen geworden zijn in Christus.

De Kern

Waarheid spreken is hier geen deugd op zichzelf, en zeker geen morele prestatie waarmee je jezelf oppoetst. Paulus verankert het in lichaamstaal: als je liegt tegen de ander, lieg je tegen een deel van jezelf. Dat is een verbluffende omkering van de gewone logica, waarin liegen juist als slim geldt omdat het je eigen belang beschermt. Paulus zegt: er is geen eigen belang meer los van de ander. De gemeente is geen vereniging van individuen die afspraken maken over eerlijkheid, maar een organisme waarin bedrog letterlijk zelfverminking is. Wie liegt, snijdt zichzelf. En daarmee wordt waarheid geen kwestie van moraal maar van werkelijkheid, van erkennen wat er in Christus feitelijk gebeurd is.

De Rode Draad

Paulus citeert hier bijna letterlijk Zacharia 8:16, waar God na de ballingschap zijn volk oproept: spreek de waarheid tegen elkaar. Dat is geen toeval. Zacharia schetst een hersteld Jeruzalem, een gemeenschap die uit het puin opstaat en waar God opnieuw temidden woont. Paulus past dat toe op de kerk. De nieuwe tempel, de plek waar God woont, is nu deze bonte verzameling van Joden en heidenen samen. Waarheid spreken is dan geen bijzaak, maar het klimaat waarin God zelf ademt. En achter dit alles staat Christus, die van zichzelf zei dat Hij de waarheid is. Liegen in zijn lichaam is dus niet alleen sociaal destructief, het is ook een verloochening van wie Hij is.

De Spiegel

Waar lieg jij? Niet de grote leugens waarschijnlijk, maar de kleine: het compliment dat je maakt terwijl je iets anders denkt, de mail waarin je jezelf beter voordoet dan je bent, het zwijgen op de kring als iemand iets zegt waar je het niet mee eens bent maar waar je geen gedoe over wilt. De halve waarheden bij je partner om een gesprek te vermijden. De opgepoetste versie van jezelf op verjaardagen. Paulus zegt: iedere keer dat je zo doet, verzwak je het weefsel waarvan je zelf een draad bent. Dat schuurt, want liegen voelt vaak als vrede bewaren. Paulus noemt het ontleding. De vraag is niet of je eerlijk kunt zijn, maar of je durft te geloven dat de ander werkelijk bij je hoort.

Het Detail

Kijk naar dat woordje afleggen. Het Grieks gebruikt hetzelfde beeld als het uittrekken van een kledingstuk. Even eerder in het hoofdstuk sprak Paulus al over het uittrekken van de oude mens en het aantrekken van de nieuwe. Liegen wordt hier dus voorgesteld als een oud gewaad, een tweede huid die je gewend bent geraakt maar die niet meer bij je hoort. Dat is precies de moeilijkheid: leugens voelen vaak niet als vreemd, ze voelen als comfortabel, als jezelf. Ze passen. Juist daarom is afleggen zo'n scherp woord. Het vraagt om een bewuste beweging, een moment waarop je erkent: dit hoort niet meer bij wie ik nu ben, ook al kende ik mezelf zo.

Het Profiel

De Efeziërs leefden in een havenstad waar bedrog dagelijkse handelswaar was. Op de markt werden gewichten verzwaard, muntstukken bijgevijld, verhalen aangedikt om een betere prijs te krijgen. Slaven logen tegen hun meesters om slaag te ontlopen, meesters logen tegen slaven om ze in het gareel te houden. Handelaren logen tegen tolambtenaren. In de tempels van Artemis werden orakels verkocht die vaag genoeg waren om altijd te kloppen. Waarheid was een luxe die je je alleen kon veroorloven als je machtig genoeg was. En nu zaten in dezelfde kring de vrijgelatene naast de rijke koopman, de weduwe naast de tolbeambte. Paulus zegt tegen deze mensen: hier geldt dat niet meer. Hier ben je veilig genoeg om eerlijk te zijn, want de ander is je lichaam.

De Hoofdpersoon

De hoofdpersoon in deze zin is eigenlijk wij. Paulus schuift naar het meervoud: wij zijn leden van elkaar. Dat wij is geen sentiment, maar een theologisch feit dat hij eerder in de brief heeft opgebouwd. God heeft in Christus een nieuwe mensheid gemaakt, waar de oude scheidsmuren zijn afgebroken. Dat wij is dus geen groepsgevoel dat je met warme woorden moet opkloppen; het is de werkelijkheid die je alleen kunt beschadigen door te doen alsof ze er niet is. Paulus behandelt de gemeente met een ernst die hedendaagse kerkleden vaak missen: hij gelooft dat wij écht bestaan, dat de kring bij jou thuis of de dienst op zondag een organisme is dat bloedt als iemand liegt.

Reflectie

Waar in jouw leven voelt liegen als vrede bewaren, en wat zou het je kosten om daar waarheid te spreken?

Geloof je werkelijk dat de mensen in jouw gemeente jouw lichaam zijn, of behandel je hen nog steeds als losse individuen naast wie je toevallig zit?