Exodus 23:24

De Tekst

"U mag zich voor hun goden niet neerbuigen, hen niet dienen en niet doen overeenkomstig hun daden. Integendeel, u moet ze volledig omverhalen en hun gewijde stenen geheel in stukken slaan." Israël krijgt hier geen vrijblijvend advies over religieuze tolerantie, maar een scherp bevel: aankomend in het land mogen ze de goden van Kanaän niet ontzien. Buigen is verboden, dienen is verboden, nabootsen is verboden. En de altaren, de gewijde stenen waar die goden mee werden vereerd, moeten eraan.

De Kern

Achter dit vers ligt een stuurse waarheid die ons gevoel voor beschaving irriteert: God duldt geen concurrentie, en Hij vertrouwt zijn volk ook niet dat ze er wel mee om kunnen gaan. Het is niet genoeg om JHWH erbij te dienen. Niet genoeg om de stenen te laten staan maar er niet voor te knielen. De stenen moeten omver. Want God kent de mens, en Hij weet dat beelden en altaren hun aantrekkingskracht niet verliezen zolang ze overeind staan. De tekst gaat niet over religieuze zuiverheid als abstract principe, maar over het beschermen van een verbondsrelatie tegen de voortdurende verleiding om Gods uniciteit te verzwakken door bijgoden erbij te halen.

De Rode Draad

Hier ligt een diepe lijn naar Christus. Israël moet de afgoden omverhalen omdat alleen JHWH God is, en elke concurrent moet wijken. In Kolossenzen 2 schrijft Paulus dat Christus aan het kruis de machten "openlijk te schande heeft gemaakt" en over hen heeft getriomfeerd. Wat Israël in Kanaän fysiek moest doen met stenen altaren, heeft Christus op kosmisch niveau gedaan met de geestelijke machten erachter. Het kruis is het ultieme omverhalen van elke valse troon. En wat volgt in het nieuwe verbond, is dat deze strijd niet verdwijnt maar zich verplaatst naar binnen. Paulus zegt tegen de Korinthiërs dat hij "elke gedachte gevangen neemt om haar in gehoorzaamheid aan Christus te brengen". De gewijde stenen staan nu in ons hoofd. En ook daar moeten ze omver.

De Spiegel

De moderne mens heeft weinig last van Baälsaltaren, maar des te meer van verfijnde loyaliteiten die ongemerkt onze eerste plek bezetten. De carrière die we niet bij God durven neerleggen omdat we bang zijn wat Hij er dan mee doet. De kinderen die we aanbidden tot ze onder het gewicht van onze verwachtingen bezwijken. Het politieke gelijk waar we ons meer mee identificeren dan met Christus. De spaarrekening als stille verzekering dat we het ook zonder God wel redden. Dit vers vraagt niet alleen of je deze dingen dient, maar of je de altaren hebt afgebroken. Of ze nog ergens overeind staan, netjes afgedekt, voor noodgevallen. En dat is confronterend, want halve toewijding is in dit vers geen compromis maar een vorm van verraad.

Het Detail

Het Hebreeuwse werkwoord dat met "omverhalen" is vertaald, draagt de klank van definitief slopen, niet van beschadigen of ontwijden. En het woord voor "gewijde stenen", matseboth, duidt op opgerichte stenen die bewust zichtbaar werden geplaatst als religieuze markering in het landschap. Dat is veelzeggend: God gebiedt niet om er omheen te lopen of ze onzichtbaar te maken, maar om ze actief te breken. Religie laat sporen na in het landschap, letterlijk en figuurlijk. En die sporen hebben macht zolang ze er zijn. Daarom is passieve afwijzing in dit vers niet genoeg. Je kunt niet in een land wonen vol altaren voor andere goden en denken dat je hart onaangetast blijft.

De Hoofdpersoon

God spreekt hier, en wat opvalt is zijn jaloersheid, een woord dat Hij elders zelf gebruikt. Het is geen onzekere jaloezie van iemand die bang is iets te verliezen, maar de hartstocht van een Bruidegom die weigert zijn bruid te delen. Deze God heeft Israël met geweld uit Egypte gehaald, Hij heeft de Rietzee opengebroken, Hij heeft hen gevoed in de woestijn. En nu Hij hen in het land brengt, wil Hij geen verdeeld hart terug. De hardheid van dit bevel is dus niet willekeurig, maar vloeit voort uit de intensiteit van zijn liefde. Een God die onverschillig was over onze loyaliteit, zou ons toestaan te flirten met andere goden. Deze God doet dat niet.

Het Profiel

Voor de Israëliet aan de rand van Kanaän was dit vers geen abstracte theologie maar een confrontatie met de realiteit. Kanaän was vol: elke heuvel een hoogte, elke boom een mogelijk heiligdom, elk dorp zijn eigen Baäl. Deze goden beloofden regen, vruchtbaarheid, oogst, dingen die een boerenvolk niet kon missen. En de verleiding was niet om JHWH te verlaten, maar om Hem aan te vullen. De eerste hoorders hoorden in dit vers daarom een economisch én sociaal risico: wie geen matseboth oprichtte, viel op, werd gewantrouwd, kon in slechte oogstjaren worden aangekeken als oorzaak. Gehoorzaamheid aan dit vers kostte hen hun inpassing in de regio. En precies dat werd gevraagd.

Reflectie

Welke altaren in jouw leven heb je nog niet omvergehaald, maar alleen afgedekt voor noodgevallen?

Als Christus aan het kruis de machten openlijk te schande heeft gemaakt, waarom laat jij hun invloed in je denken dan vaak nog bestaan?