Ezechiël 14

De Tekst

Oudsten uit Israël komen bij Ezechiël zitten, waarschijnlijk om hem te raadplegen. Maar de HEER onderbreekt de zitting: deze mannen hebben "hun stinkgoden in hun hart opgenomen" en hebben geen recht op een antwoord. Wie zich niet bekeert, ontvangt slechts een antwoord dat past bij zijn afgoderij. Dan volgt een uitspraak over Jeruzalem: al zouden Noach, Daniël en Job in die stad wonen, dan nog zou hun gerechtigheid slechts henzelf redden, niet hun kinderen, niet hun land.

Het Profiel

Stel je die kamer voor in Tel-Abib, aan het kanaal Kebar, ergens rond 592 voor Christus. Een lemen huis, misschien met een binnenplaats, in een nederzetting van gedeporteerden. De oudsten die binnenkomen zijn geen willekeurige mannen; het zijn de leiders van de ballingschap, hoofden van clans, mensen die in Jeruzalem invloed hadden gehad. Ze zitten voor de profeet, wellicht op matten, en hun houding is die van serieuze zoekers. Ze willen weten wat God zegt. Wat zij niet zeggen, maar wat God ziet: thuis, in een nis of onder een kleed, staan de teraphim, de familiegoden die ze meegenomen hebben uit Juda. Ze bidden tot JHWH en dekken zich tegelijk in bij Marduk of de huisgoden. Voor hen was dat pragmatisch. Voor God is het overspel.

De Kern

Wat schuurt hier, is niet dat deze mannen God afzweren. Ze doen het tegenovergestelde: ze zoeken Hem op. Ze komen bij zijn profeet zitten. Maar God weigert het spel mee te spelen waarin Hij één van meerdere opties is. Het beeld van "afgoden in het hart opgenomen" is scherper dan het lijkt: het Hebreeuws suggereert iets omhoog laten stijgen, oprichten, een altaar bouwen binnenin. God confronteert een religieus systeem waarin Hij geraadpleegd wordt zoals je een tweede opinie vraagt. Zijn antwoord aan zulke mannen zal Hijzelf zijn, niet een orakel via de profeet. Hij zal Zichzelf tegen hen keren, opdat ze weten wie Hij is. Godsontmoeting is hier geen troost, maar ontmaskering.

De Rode Draad

Het tweede deel van het hoofdstuk, over Noach, Daniël en Job, snijdt een oude aanname door: dat een rechtvaardige minderheid het geheel kan redden. Abraham had daarop gehoopt bij Sodom. Mozes had ervoor gepleit in de woestijn. Hier zegt God: die tijd is voorbij voor Jeruzalem. Ieder draagt zijn eigen oordeel. En juist die grendel, dat geen mens de ander kan vrijkopen, maakt zichtbaar hoe uniek het is wat later op Golgotha gebeurt. Wat Noach niet kon voor zijn tijdgenoten, wat Job niet kon voor zijn vrienden zonder Gods tussenkomst, doet Christus wél: één Rechtvaardige die staat voor velen. De rode draad loopt hier via een negatie: pas als je begrijpt dat het niet kan, snap je wat plaatsvervanging betekent.

De Spiegel

De ballingen namen hun goden mee omdat ze onzeker waren over de toekomst. Wie garandeert werk in dit vreemde land? Wie beschermt de kinderen? Wie zorgt voor vruchtbaarheid, oogst, veiligheid? JHWH leek te ver, te abstract, te onvoorspelbaar. Dus: een beeldje erbij, voor de zekerheid. Dat verhaal zit dichter op ons dan we willen toegeven. We bidden en we regelen. We vertrouwen God met ons hart en onze pensioenopbouw met alles wat we hebben. We zoeken Hem op zondag en checken maandag ons statusgevoel op LinkedIn. God noemt zulke stapelingen niet nuchter, Hij noemt ze overspel. De vraag is niet of je gelooft, maar of je gelooft naast iets anders. En wat dat andere in jouw huis onder welk kleed ligt.

De Intertekst

Deuteronomium 6, "de HEER is één", klinkt hier als een omgekeerde echo: als Hij één is, kan Hij niet geraadpleegd worden naast anderen. En in Jeremia 15:1 zegt God iets vergelijkbaars als hier: al stonden Mozes en Samuël voor Mij, mijn hart zou niet naar dit volk uitgaan. Ezechiël voegt Noach, Daniël en Job toe: mannen van vóór, tijdens en buiten Israël. Alsof God zegt: de rechtvaardigen van alle tijden en volken samen zouden dit volk nog niet kunnen redden. Dat maakt Jesaja 53, over de knecht die wél de schuld van velen draagt, tot een adembenemende doorbraak van precies deze onmogelijkheid.

De Hoofdpersoon

God spreekt in dit hoofdstuk vaak in de eerste persoon: Ik zal antwoorden, Ik zal Mijn aangezicht tegen die man zetten, Ik ben de HEER. Er zit iets van gekwetste jaloezie in, maar geen grillige woede. Wat opvalt is de precisie: Hij weigert de generalisatie waarin iedereen samen gestraft of gered wordt. Hij ziet ieder hart afzonderlijk. Tegelijk laat Hij aan het eind van het hoofdstuk een opening: een rest zal ontkomen, en wie hen ziet, zal begrijpen waarom het oordeel kwam. Zelfs in zijn hardste woord houdt Hij een venster open, niet uit sentiment, maar omdat Hij bekend wil worden. Zijn gerechtigheid en zijn verlangen om gekend te worden zijn hier één beweging.

Reflectie

Welke "stinkgod" heb ik ongemerkt in mijn huis staan, niet als vervanging van God maar naast Hem?

Waar hoop ik stiekem dat de gerechtigheid van iemand anders, een ouder, een partner, een voorganger, mij zal dekken voor wat ik zelf niet onder ogen wil zien?