Klaagliederen 4

De Tekst

Klaagliederen 4 schildert het verval van Jeruzalem in scherpe contrasten. Het goud is dof geworden, kinderen smeken om brood dat niemand breekt, moeders koken hun eigen kinderen, en wie vroeger in purper liep, ligt nu op de mestvaalt. Vorsten die witter waren dan sneeuw zijn zwart als roet. Het hoofdstuk eindigt met een bittere triomf over Edom: ook jullie beker komt.

De Kern

Wat deze tekst onverdraaglijk maakt, is niet alleen het lijden, maar de diagnose. Vers 13 zegt het zonder omhaal: "Het is om de zonden van haar profeten, de ongerechtigheden van haar priesters." De catastrofe is geen ongeluk, geen toevallige geopolitieke pech, geen afwezigheid van God. Het is Zijn werk. "De HEERE heeft Zijn grimmigheid voltrokken" (vers 11). Dat is de kern die we het liefst willen omzeilen: dat God serieus genoeg is om Zijn eigen stad af te breken wanneer Zijn eigen volk Zijn eigen verbond breekt. Genade die niet kan oordelen, is geen genade meer maar onverschilligheid. Dit hoofdstuk weigert die onverschilligheid.

De Rode Draad

Het beeld van de dofgeworden gouden stenen van de tempel (vers 1) wijst vooruit naar een andere tempel die ook zou worden afgebroken, en naar Iemand die zelf de tempel was. Toen Jezus huilde over Jeruzalem (Lukas 19), echode Hij Klaagliederen. Maar er is een verschil dat alles verandert. In Klaagliederen 4 voltrekt God Zijn grimmigheid aan Zijn volk; aan het kruis voltrekt Hij die grimmigheid aan Zichzelf, in de Zoon. De vorsten die zwart als roet werden, de gezalfde van vers 20 die in de kuilen werd gevangen: het zijn schaduwen van een Gezalfde die werkelijk in de kuil afdaalde, opdat dit hoofdstuk niet het laatste woord zou hebben.

De Spiegel

Lees vers 6 nog eens: Jeruzalems schuld is groter dan de zonde van Sodom. Dat schuurt, want Sodom is in ons hoofd de uiterste grens van verdorvenheid. Maar Sodom kende God niet; Jeruzalem wel. Hier kijkt de tekst jou aan. Niet de buitenstaander, niet de hedonist, niet de seculiere collega, maar jij, die elke ochtend leest, die de kring leidt, die weet hoe het hoort. Het zwaarste oordeel in dit hoofdstuk valt op profeten en priesters, op de mensen die het wisten. Wat doe je met de zonden die je kent maar gedoogt, omdat ze inmiddels bij je horen? De vinnige opmerkingen over je partner, de geldzaken waar je niet over praat, de manier waarop je je kinderen subtiel manipuleert met teleurstelling. Dit hoofdstuk vraagt niet of je nog gelooft. Het vraagt of je gelooft dat God ernst maakt.

Context

We zitten kort na 586 voor Christus. Jeruzalem is achttien maanden belegerd door Nebukadnezar. De stad is gevallen, de tempel verbrand, koning Zedekia is gevangen, blind gemaakt, weggevoerd. Wie achterbleef, leeft tussen puinhopen. De hongersnood tijdens het beleg was zo extreem dat kannibalisme voorkwam, precies zoals Mozes en de profeten hadden gewaarschuwd in Deuteronomium 28. De dichter, traditioneel Jeremia, schrijft niet vanaf veilige afstand. Hij ruikt de rook nog. Hij kent de mensen wier namen hij niet noemt. Edom, die in vers 21 wordt aangesproken, had bij de val van Jeruzalem meegejoeld en geplunderd, broedervolk dat zich keerde tegen broedervolk.

Het Profiel

De eerste hoorders waren ballingen of achterblijvers, mensen die alles waren kwijtgeraakt waarop hun identiteit rustte: stad, tempel, koning, land, belofte. Voor hen was dit lied geen abstracte theologie maar een poging om met God te blijven praten terwijl alles wat ze van Hem dachten te weten in puin lag. Wat zij hoorden, en wat wij makkelijk missen, is dat juist het noemen van Gods hand in de catastrofe een vorm van vasthouden is. Een god die toornt, bestaat tenminste nog. Een god die niets doet, is weg. Voor hen was vers 22, "uw ongerechtigheid is voltooid, Hij zal u niet meer in ballingschap voeren", geen vrome wens maar een sprankje dat de duisternis nog dieper maakt en tegelijk doorbreekt.

Het Detail

Vers 20 noemt de koning "de adem van onze neusgaten, de gezalfde van de HEERE". Dat is een verbluffende uitdrukking. Adem van onze neusgaten, dat is wat God deed bij Adam in Genesis 2. De koning werd ervaren als de levensadem van het volk; zonder hem geen ademen. En precies die adem werd gevangen in hun kuilen. Wie hier zijn identiteit, zijn hoop, zijn ademhaling van een mens of een instituut had laten afhangen, stikte mee. Het detail snijdt: waar hangt jouw adem aan? Aan een baan, een huwelijk, een gezondheid, een kerk, een reputatie? Alles wat geen God is en toch jouw adem werd, kan worden weggenomen. Dit hoofdstuk leert ademen op één plek.

Reflectie

Waar in je leven gedoog je iets waarvan je weet dat het niet klopt, omdat het inmiddels bij je hoort?

Wat is, eerlijk gezegd, de adem van jouw neusgaten geworden, en wat zou er gebeuren als die werd weggenomen?