Mattheüs 6:18

De Tekst

Jezus rondt zijn onderwijs over het vasten af met een opmerkelijke wending: vast zo dat mensen het niet aan je kunnen zien, alleen je Vader die in het verborgene is. En die Vader, zegt Jezus, ziet in het verborgene en zal het je vergelden. Het vasten wordt losgetrokken uit de publieke ruimte en teruggelegd in de intimiteit tussen God en mens.

De Kern

Wat Jezus hier doet is subtieler dan een verbod op uiterlijk vertoon. Hij herdefinieert wie de toeschouwer is. Vasten was in de tempelcultuur een zichtbare daad, een boodschap aan de gemeenschap: kijk, deze mens buigt zich. Jezus verplaatst het publiek. Er is nog steeds een toeschouwer, maar die zit niet op de eerste rij van de synagoge, hij zit in het verborgene. Dat verandert alles. Vroomheid die op mensen mikt, verwordt tot theater. Vroomheid die op God mikt, wordt intimiteit. En let op: Jezus schrapt de beloning niet, hij verlegt haar. God ziet, God vergeldt. De verborgen daad is niet leeg, ze is voller dan het spektakel ooit kon zijn.

De Rode Draad

Deze verplaatsing van zichtbaar naar verborgen is geen nieuwtje van Jezus, ze loopt als een ader door de Schrift. Denk aan 1 Samuël 16, waar God tegen Samuël zegt: de mens ziet aan wat voor ogen is, maar de HEERE ziet het hart aan. Diezelfde spanning barst open bij Jesaja 58, waar het volk klaagt dat God hun vasten niet ziet, terwijl ze intussen hun arbeiders uitbuiten. God antwoordt daar met een ander vasten: banden van onrecht losmaken, brood delen. Jezus staat in die profetische lijn. En uiteindelijk wijst deze verborgenheid vooruit naar het kruis, waar de diepste daad van gehoorzaamheid gebeurt terwijl de omstanders spotten en niets begrijpen van wat er werkelijk plaatsvindt.

De Spiegel

Vasten lijkt ver van je bed, maar de logica van dit vers raakt overal. Hoe vaak doe je iets goeds mede omdat iemand het ziet? De collega die weet dat je overwerkt. De schoonfamilie die merkt hoe geduldig je bent met de kinderen. De kringgenoot die hoort dat je stille tijd houdt. Er kruipt een tweede publiek binnen bij bijna alles wat we doen, en dat publiek eet de vrucht op nog voor ze rijp is. Jezus zegt niet dat je onzichtbaar moet worden, dat kan niet. Hij zegt: word je bewust wie je eigenlijk probeert te bereiken. Wie zoek je met deze daad? Als het antwoord eerlijk 'mensen' is, dan heb je je loon al binnen, en het smaakt naar niets.

Het Detail

Het woordje 'vergelden' verdient aandacht. In het Nederlands klinkt het bijna commercieel, alsof God een boekhouder is die punten bijschrijft. Maar de logica van Jezus is anders. De verborgen daad heeft een verborgen vrucht, en die vrucht is niet noodzakelijk materieel of later. Het is de wetenschap gezien te zijn door de Enige wiens blik telt. Wie in het verborgene bidt, vast, geeft, ontvangt iets wat de openbare vrome nooit kent: een relatie die niet gefilterd wordt door reputatie. Vergelding is hier dus niet primair beloning achteraf, maar de intimiteit zelf die de daad omhult. God die ziet, is de vergelding.

De Vraag

Maar wringt dit niet met Jezus' eigen woord in Mattheüs 5:16, dat mensen jullie goede werken moeten zien opdat ze de Vader in de hemelen verheerlijken? Twee hoofdstukken later lijkt het tegenovergestelde te staan. De spanning is echt en Jezus lost hem niet netjes op. Wat het verschil maakt is de richting van het licht. In hoofdstuk 5 valt het licht via de daad op de Vader. In hoofdstuk 6 valt het licht via de daad terug op de dader. Zelfde handeling, andere richting. Dat betekent dat je nooit een keer voor altijd kunt vaststellen of je goed bezig bent. De vraag naar wie je probeert te bereiken keert steeds opnieuw terug, ook morgenochtend weer.

De Intertekst

Twee teksten resoneren scherp. Jesaja 58 laat zien dat vasten zonder recht een leeg gebaar is; Jezus radicaliseert dat door zelfs het correcte vasten van zijn tijdgenoten te bekritiseren wanneer het op applaus mikt. En Lukas 18, de tollenaar en de farizeeër, is bijna een dramatisering van Mattheüs 6:18. De farizeeër bidt hardop en somt zijn vasten op, twee keer per week. De tollenaar durft niet eens op te kijken. Wie ging gerechtvaardigd naar huis? Precies degene die alleen door God gezien wilde worden, omdat hij wist dat elke andere blik hem zou veroordelen. Zo raakt Jezus' woord over verborgen vasten uiteindelijk het hart van het evangelie: gezien worden door God is genade, geen prestatie.

Reflectie

Welke vrome daad in jouw leven zou onmiddellijk minder aantrekkelijk worden als niemand er ooit iets van zou weten? Wat vertelt dat je?

Wanneer merk je bij jezelf dat de aanwezigheid van God als 'toeschouwer in het verborgene' voldoende is, en wanneer schiet je oog toch naar de mensen?