Psalmen 13

De Tekst

Vier keer klinkt het: hoelang nog? Een mens aan het eind van zijn Latijn vraagt God of Hij hem voorgoed vergeten is. Hij ziet zijn vijand groter worden dan zijn God. En toch eindigt de psalm met zingen, met vertrouwen op Gods goedertierenheid, ook al is er nog niets veranderd in zijn situatie.

De Kern

Een psalm van zes verzen. Bid hem hardop en je hoort drie bewegingen: klacht, gebed, vertrouwen. Het klinkt netjes, alsof David een formule volgt. Maar zo werkt deze tekst niet. David begint waar de meeste vrome boeken eindigen: bij de verdenking dat God Zich heeft afgewend. Hij spreekt het uit, in het gezicht van God, en pas daarna komt hij ergens. Dit is geen psalm over geloof dat de twijfel netjes overwint. Dit is een psalm over geloof dat dwars door de twijfel heen blijft praten, en juist door dat blijven praten ontdekt wie God is. De Kern is dit: God laat Zich aanspreken op wat Hij belooft, ook wanneer Hij Zich heeft verborgen.

De Rode Draad

Hoelang nog, HEERE? Het is de oerklacht van het godsvolk. Israël in Egypte. De ballingen aan de rivieren van Babel. De martelaren onder het altaar in Openbaring 6 die exact dezelfde vraag stellen: hoelang nog, heilige en waarachtige Heerser? David staat in een lange rij. En aan het eind van die rij staat iemand die de vraag niet alleen stelt maar belichaamt. Aan het kruis citeert Jezus Psalm 22: Mijn God, mijn God, waarom hebt U Mij verlaten? Dezelfde toon, hetzelfde appel. Dat Christus de stem van de verlaten bidder tot Zich neemt, betekent dat Psalm 13 nooit meer een eenzaam gebed kan zijn. Wie zo bidt, bidt mee met Hem.

De Spiegel

Wat doe je als God zwijgt? Niet wanneer je een vervelende week hebt, maar wanneer je maandenlang bidt voor je huwelijk dat afbrokkelt, voor het kind dat de deur dichtsloeg, voor de uitslag die maar niet beter wordt. De vrome reflex is om de klacht in te slikken, want God moet je toch niet beschuldigen. David doet het tegenovergestelde. Hij confronteert God met diens ogenschijnlijke afwezigheid. Hij durft te zeggen dat zijn vijand wint, dat zijn ziel dagelijks raad zoekt en niets vindt. Deze psalm geeft je toestemming om het ook zo te zeggen. En tegelijk laat hij zien dat klagen geen eindstation is. Ergens, halverwege, draait de bidder zich opnieuw naar God. Niet omdat hij iets voelt, maar omdat hij Zijn goedertierenheid niet wil loslaten.

De Hoofdpersoon

David is hier geen koning. Geen reuzendoder. Hij is een man met een gezicht dat naar de grond hangt, een man die bang is in slaap te vallen en niet meer wakker te worden. Verlicht mijn ogen, bidt hij, en dat is taal voor: geef me weer levenskracht, laat me niet wegzakken. Wat opvalt is dat hij niet vlucht in vroomheid. Hij doet niet alsof. Maar hij vlucht ook niet weg van God. Hij blijft bij Hem zeuren, klagen, smeken. Dat is karakterkracht van een merkwaardige soort: niet de kracht om sterk te zijn, maar de kracht om zwak te blijven in Gods aanwezigheid en niet weg te lopen. Aan het einde zingt hij. Geen overwinningslied, eerder een fluisterend vertrouwen.

Het Detail

Goedertierenheid. In het Hebreeuws chesed. Het is een woord dat we te snel voorbijlezen. Het betekent niet zomaar vriendelijkheid of goedheid. Het is verbondsliefde, de trouw die God Zich verplicht heeft aan zijn volk en die Hij niet kan loslaten zonder Zichzelf te verloochenen. Wanneer David in vers 6 zegt ik vertrouw op Uw goedertierenheid, grijpt hij dus niet naar een vaag gevoel dat God wel aardig zal zijn. Hij grijpt naar het verbond. Hij houdt God vast aan wie Hij gezegd heeft te zijn. Dat is waarom deze psalm kan eindigen met zingen terwijl de omstandigheden niet veranderd zijn: niet het gevoel draait, maar de grond onder de voeten wordt opnieuw zichtbaar. Chesed. Vaste grond, ook in het donker.

Context

We weten niet wanneer David dit schreef. Misschien tijdens zijn vlucht voor Saul, jaren rondzwervend in grotten en woestijnen, telkens net ontsnappend. Misschien later, tijdens Absaloms opstand. In beide gevallen was de dreiging fysiek en concreet: een vijand die hem dood wilde, bondgenoten die wegvielen, slapeloze nachten in vreemde grotten. In de oude wereld was een psalm geen privédagboek. Hij werd in de tempel gezongen, door het hele volk. Dat betekent dat ieder die op een dieptepunt zat, deze woorden in de mond kreeg gelegd. Israël leerde zo om zijn nood niet te verstoppen voor God, maar te dragen in de liturgie. De klacht kreeg een plek binnen de eredienst zelf.

Reflectie

Waar in je leven heb je geleerd om vrome woorden te zeggen in plaats van eerlijke?

Wat zou er gebeuren als je vandaag, net als David, God hardop aansprak met je hoelang-nog, en daarna bleef wachten op Zijn antwoord?