Psalmen 80

De Tekst

Drie keer klinkt dezelfde noodkreet door deze psalm: "O God, breng ons terug; doe Uw aangezicht lichten, dan zullen wij verlost worden." Asaf bidt namens een verscheurd volk, en spreekt God aan als Herder van Israël en als Wijngaardenier. Hij herinnert God aan de wijnstok die Hij ooit uit Egypte heeft overgeplant, en die nu door wilde dieren wordt afgevreten. De muren liggen open, de takken liggen verbrand. En toch, bidt de psalmist, leg Uw hand op de Man van Uw rechterhand, de Mensenzoon die U Zich sterk hebt gemaakt.

De Kern

Deze psalm draait om één huiveringwekkend gegeven: dat God Zelf Zijn aangezicht kan afwenden. De ramp die Israël overkomt wordt niet eerst geweten aan de Assyriërs of aan slecht leiderschap, maar aan God die toornt tegen het gebed van Zijn volk (vers 5). Dat is een geloofsdaad op zich, om in de puinhoop niet eerst de vijand maar God te zoeken. Tegelijk weet de psalmist: alleen Hij die toornt kan ook terugbrengen. Verlossing is geen kwestie van betere strategie of meer inspanning, maar van een gezicht dat weer gaat stralen. Het refrein doet er drie keer een schepje bovenop: van God, naar God van de legermachten, naar HEERE, God van de legermachten.

De Rode Draad

De wijnstok uit Egypte is een van de oudste beelden voor Israël, en hij loopt door tot in Jezus' woorden in Johannes 15: "Ik ben de ware Wijnstok." Dat "ware" is geen toevallige toevoeging. Waar Israël als wijnstok faalde, beschadigd en kaalgevreten, daar staat Jezus op als de wijnstok die wel vrucht draagt. En dan dat verbluffende vers 18: "Laat Uw hand rusten op de Man van Uw rechterhand, op de Mensenzoon, die U Zich sterk hebt gemaakt." Dat is Oud Testamentisch gebed dat reikt naar iemand die nog komen moet. De kerk heeft hier altijd Christus in herkend, en niet ten onrechte: Hij is de Mensenzoon aan Gods rechterhand, in wie God Zijn aangezicht definitief heeft doen lichten.

De Spiegel

Er zijn periodes waarin bidden voelt als praten tegen een dichte deur. Je doet wat je hoort te doen, je gaat naar de kerk, je leest, en toch is er iets dichtgeslagen. De psalm verwoordt iets ongemakkelijks: dat dit niet altijd komt door jouw gebrek aan focus of jouw onverwerkte zonden alleen, maar dat God soms werkelijk Zijn gezicht afwendt, en dat je tranen drinkt als brood. Herken je dat in je huwelijk dat vastloopt, in een kind dat afhaakt, in een gemeente die leegloopt? De verleiding is om dan harder te werken, slimmere methodes te zoeken. De psalm leert iets anders: blijf het refrein bidden. Breng ons terug. Niet: laat ons onszelf terugbrengen.

De Vraag

Waarom toornt God tegen het gebed van Zijn volk (vers 5)? Dat is geen retorische vraag, dat is een schandaal. Mensen bidden, en God is daar boos over. De psalm geeft geen sluitend antwoord. Misschien gaat het om gebed dat los is gekomen van bekering, gebed dat verlossing wil zonder ommekeer. Misschien is het ook simpelweg het mysterie dat God Zijn eigen tijd neemt, en dat het ergste lijden niet de afwezigheid van God is maar Zijn actieve verberging. De psalm lost het niet op. Hij dringt aan, en hij blijft aandringen, en dat is misschien het enige wat een mens in zo'n situatie kan doen.

De Intertekst

Jesaja 5 neemt het wijngaardbeeld op en draait het scherp: God heeft alles aan Zijn wijngaard gedaan, en toch droeg hij wilde druiven, daarom breekt Hij de muur af. Psalm 80 huilt om wat Jesaja 5 aankondigt. En als Jezus in Markus 12 de gelijkenis van de boze wijngaardeniers vertelt, sluit Hij beide aan: de wijngaard is er nog, maar de pachters worden vervangen. Het refrein "doe Uw aangezicht lichten" echoot tenslotte de priesterzegen van Numeri 6:25. Wat Aäron als zegen uitsprak, wordt hier als smeekgebed teruggegeven: doe nu wat U beloofde te doen.

De Hoofdpersoon

God verschijnt hier in drie gedaanten: Herder die leidt, Wijngaardenier die plant en omheint, en de Verborgene die toornt. Dat zijn geen drie verschillende goden maar één God in drie bewegingen, en de psalm weigert ze tegen elkaar uit te spelen. De Herder die troont tussen de cherubs is dezelfde die de muren van Zijn wijngaard afbreekt. Dat is geen comfortabel godsbeeld, maar wel een eerlijk. De God van deze psalm is geen automaat van zegen, en juist daarom is Hij te vertrouwen wanneer Hij terugkeert. Want als Zijn afwezigheid echt is, is Zijn terugkeer dat ook.

Reflectie

Waar in jouw leven bid je nu om verlossing, terwijl je eigenlijk om terugbrenging zou moeten bidden?

Wat doet het met je geloof om te erkennen dat God Zelf Zich soms verbergt, en dat dit niet altijd jouw schuld is om op te lossen?