Romeinen 3:26

De Tekst

Paulus schrijft dat God zijn gerechtigheid heeft laten zien in "de tegenwoordige tijd", zodat blijkt dat Hij zelf rechtvaardig is én tegelijk degene die de mens rechtvaardigt die uit het geloof in Jezus leeft. In één zin balanceert hij twee dingen die niet vanzelf samengaan: God die recht doet, en God die vergeeft. Het is het scharnier van heel Romeinen 3.

De Kern

De spanning zit in dat kleine woordje "en". God is rechtvaardig én Hij rechtvaardigt schuldigen. Voor het joodse denken van Paulus is dat bijna een contradictie. In Exodus 23:7 zegt God zelf: "Ik zal de schuldige niet vrijspreken." En Spreuken 17:15 noemt het "een gruwel voor de HEERE" wanneer een rechter de goddeloze rechtvaardigt. Toch is dat precies wat Paulus God ziet doen. De vraag die eronder ligt, is niet in de eerste plaats: hoe word ik gered? Maar: hoe kan God zichzelf trouw blijven als Hij zondaars aanneemt? Het antwoord ligt in wat Hij enkele verzen eerder heeft gezegd: door het bloed van Christus. Daar wordt Gods recht niet omzeild maar gedragen.

De Rode Draad

Paulus staat hier midden in een oud gesprek. Toen God in Exodus 34:6-7 zichzelf aan Mozes bekendmaakte, klonk het al dubbel: "barmhartig en genadig", maar ook "Hij houdt de schuldige zeker niet voor onschuldig". Eeuwenlang bleef die spanning open. Hoe kon de HEERE Israël vergeven zonder een karikatuur van gerechtigheid te worden? De profeten worstelden ermee. In Jesaja 53 begint iets zichtbaar te worden: een dienaar die de ongerechtigheid van velen draagt, waardoor velen rechtvaardig verklaard worden (Jesaja 53:11). Paulus pakt die draad op. Wat in Jesaja nog schaduw was, wordt in Romeinen 3 openlijk benoemd: aan het kruis komen Gods recht en Gods genade samen, niet in compromis, maar in de persoon van Christus.

De Spiegel

Dit vers ontmaskert een geheime hoop die veel gelovigen koesteren: dat God uiteindelijk toch een oogje dichtknijpt. Dat wij, omdat we ons best doen, ergens onder de radar mogen doorglippen. Maar Paulus zegt: dat gebeurt niet. God knijpt geen oog dicht. Hij is rechtvaardig, ook als het jou betreft. Dat schuurt, want je zou willen dat je fouten kleiner werden gemaakt. Tegelijk ligt hier een enorme rust. Als jouw acceptatie door God zou afhangen van het feit dat Hij coulant is, dan wist je nooit hoe coulant. Maar als jouw acceptatie hangt aan het volbrachte werk van Christus, waarin het recht werkelijk is gedaan, dan staat het vast. Je hoeft je zonden niet klein te praten om aanvaard te worden. Je mag ze hardop noemen, en toch blijven staan.

De Hoofdpersoon

De hoofdpersoon is God zelf, en Paulus tekent Hem hier ongewoon precies. Deze God laat zich niet reduceren tot een strenge rechter of een vergevingsgezinde vader. Hij is beide, tegelijk, zonder innerlijke verscheurdheid. Wat opvalt, is de kostbaarheid. Deze God kiest niet de goedkope weg (de zonde negeren), en ook niet de gemakkelijke weg (de zondaar afschrijven). Hij kiest de duurste weg: zelf de prijs dragen in zijn Zoon. Dat zegt iets over zijn karakter. Hij is niet iemand die zich laat kiezen tussen liefde en heiligheid; Hij houdt beide vast, ook als dat Hem alles kost. Wie deze God kent, kent geen sentimentele godheid, maar ook geen boekhoudkundige. Hij kent iemand die integer én reddend is in dezelfde beweging.

Context

Paulus schrijft aan een gemeente in Rome waar joden en heidenen samenkwamen, met alle spanningen van dien. Wie hoorde er echt bij? Wie was rein, wie onrein? De joodse christenen brachten een lange geschiedenis mee waarin de wet, besnijdenis en offerdienst hun identiteit vormden. De heidenchristenen kwamen uit een wereld van tempels, keizerverering en morele chaos. In Romeinen 1 tot 3 heeft Paulus systematisch afgebroken dat één van beide groepen een streepje voor heeft. Iedereen staat schuldig. Vers 26 komt na die grote gelijkschakeling: er is één probleem, en er is één oplossing, en die oplossing eert de God van Israël terwijl ze de deur openzet voor de heidenen.

Het Profiel

Voor de joodse lezer klonk hier iets ongehoords. Dat God rechtvaardig is, wisten zij. Dat Hij zondaars kon vergeven, wisten zij ook, vanuit de offerdienst en Psalm 32. Maar dat Hij de goddeloze rechtvaardigt (Romeinen 4:5), dat is een zin die tegen de wet lijkt in te gaan. Paulus zegt daarmee niet dat de wet ongelijk had, maar dat in Christus zichtbaar wordt hoe God al die tijd heeft gewerkt. Voor de heidenchristen klonk hier bevrijding: je hoeft geen Jood te worden om erbij te horen. Voor beide groepen samen klonk hier de gelijkmaker: aan het kruis staan wij allen naast elkaar, met dezelfde lege handen en dezelfde volle genade.

Reflectie

Waar merk je in jezelf de neiging om Gods recht en Gods genade tegen elkaar uit te spelen, alsof je moet kiezen welke van de twee je vandaag nodig hebt?

Wat verandert er in de manier waarop je bidt, wanneer je beseft dat God jou aanvaardt zonder één moment zijn rechtvaardigheid op te geven?