Johannes 1:3

De Tekst

"Alle dingen zijn door het Woord gemaakt, en zonder dit Woord is geen ding gemaakt dat gemaakt is." Johannes zet in zijn proloog een uitspraak neer die alles omvat wat bestaat. Niets valt erbuiten, geen sterrenstelsel, geen zandkorrel, geen mens, geen macht. Het Woord dat mens werd in Jezus is dezelfde door wie de schepping tot aanzijn kwam.

De Kern

De volgorde is essentieel. Johannes zegt niet dat het Woord meegewerkt heeft aan de schepping, of dat het Woord daarin een rol speelde. Hij zegt: alles is dóór Hem, en zonder Hem is er letterlijk niets. De dubbele formulering, positief en negatief, sluit elke uitzondering uit. Er is geen restcategorie, geen hoekje van de werkelijkheid waar Christus niet de oorsprong van is. Dat betekent dat de wereld waarin wij leven, met haar bergen en beurskoersen, haar gezinnen en genocides, haar sterrenhemels en ziekenhuizen, van A tot Z verbonden is met de persoon die later aan een kruis zal hangen. De Schepper en de Redder zijn geen twee. Wie Jezus ontmoet, ontmoet de Ene door wie alles er is.

De Rode Draad

Johannes echoot bewust Genesis 1. "In den beginne" is niet toevallig. Waar Genesis God laat spreken en de wereld ontstaat, laat Johannes zien wíé dat sprekende Woord eigenlijk was. Ook Spreuken 8, waar de Wijsheid zegt dat zij naast God was toen Hij de aarde grondvestte, resoneert hier. Paulus zal het in Kolossenzen 1 nog scherper zeggen: alles is door Hem en tot Hem geschapen. De rode draad is dat de schepping nooit een neutrale voorgeschiedenis is van het evangelie. Ze is er al vol van. De timmerman uit Nazareth is dezelfde die de bomen liet groeien waaruit zijn kruis werd gehakt. Dat is niet poëzie, dat is de logica van Johannes.

De Spiegel

Dit vers legt bloot hoe klein wij vaak over Christus denken. We reduceren Hem tot de vriend van ons hart, de trooster in nood, de leraar van goede regels. Allemaal waar, en veel te weinig. Als alles door Hem is, dan is er niets in je leven dat buiten zijn horizon valt. Je werk niet, hoe seculier het ook lijkt. Je lichaam niet, met zijn ouder wordende gewrichten. Je geld niet, je verlangens niet, je vijanden niet. Dat is bevrijdend en ongemakkelijk tegelijk. Bevrijdend, omdat geen enkel deel van je bestaan van Hem is losgemaakt. Ongemakkelijk, omdat je die stukjes waar je Hem liever buiten hield, niet meer als privéterrein kunt claimen.

De Vraag

En het kwaad dan? Als zonder Hem geen ding is gemaakt dat gemaakt is, hoe zit het dan met kanker, met misbruik, met de gaskamer? Johannes zegt niet dat Christus het kwaad schiep. Hij zegt dat alles wat werkelijk bestaat, van Hem afkomstig is. Kwaad is in Bijbelse taal geen ding maar een verwringing, een parasitair breken van wat goed geschapen was. Toch blijft de vraag scherp: waarom liet Hij een schepping ontstaan waarin dit mogelijk werd? Johannes lost het niet op. Hij laat het staan, en verwijst verder in het evangelie naar het kruis, waar de Schepper zelf het gebroken hart van zijn schepping op zich neemt. Geen antwoord dat de vraag wegneemt, wel een antwoord dat de vraag draagbaar maakt.

De Hoofdpersoon

Het Woord, de Logos, is hier de hoofdpersoon. Johannes schildert Hem niet met emoties of daden zoals in de rest van zijn evangelie, maar als het scheppende principe zelf. En toch is dit dezelfde die later moe bij een put zit, huilt bij een graf, zweet bloed in een hof. De grootsheid van vers 3 krijgt zijn scherpte pas in het licht van vers 14: dit Woord werd vlees. De hand die sterrenstelsels ontvouwde, werd de hand van een baby die zich vastklampt aan een moedersborst. Johannes weigert die spanning op te lossen. Hij houdt beide vast: kosmische Schepper en concrete mens, in één persoon.

Context

Johannes schrijft rond het einde van de eerste eeuw, in een wereld waar Griekse denkers al eeuwen worstelden met de vraag hoe een volmaakte God zich verhoudt tot een materiële wereld. Veel filosofen hielden de goddelijke wereld en de stoffelijke wereld strikt gescheiden. Materie was voor hen minderwaardig, iets waar het goddelijke zich niet mee zou vermengen. Ook in vroege christelijke kringen kropen ideeën binnen dat Jezus alleen schíjnbaar mens was, of dat de schepping door een lagere godheid gemaakt was. Johannes veegt dat in één zin van tafel. De Logos, een term die Grieken direct herkenden als het redelijke ordeningsprincipe van de kosmos, is dezelfde die zij in Jezus hebben zien eten, drinken en sterven. Voor zijn eerste lezers was dat een aardverschuiving.

Reflectie

Waar in mijn leven behandel ik Christus alsof Hij daar niets te zoeken heeft, terwijl juist dat stukje óók door Hem is?

Wat verandert er als ik de wereld om me heen, ook de gewone dingen van vandaag, zie als iets dat door Jezus is gemaakt?