Mattheüs 22:37

De Tekst

"Jezus zei tegen hem: U zult de Heere, uw God, liefhebben met heel uw hart, met heel uw ziel en met heel uw verstand." Op de vraag van een wetgeleerde wat het grootste gebod is, citeert Jezus uit Deuteronomium 6 en legt daarmee de hele Wet en de Profeten terug op één fundament: liefde tot God met alles wat je bent. Niet een van de vele geboden, maar de wortel waaruit alles wat God van ons vraagt opkomt.

De Kern

Het schokkende van dit antwoord is dat Jezus liefde tot een gebod maakt. Wij denken bij liefde meestal aan een gevoel dat overkomt, iets wat je overvalt of ontglipt. Jezus behandelt het als iets wat bevolen kan worden, en dus als iets wat gehoorzaamd of geweigerd wordt. Daaronder ligt een aanname die we vaak vergeten: God heeft recht op ons, in totaliteit. Niet op ons vrije tijd, ons zondagochtenddeel, ons religieuze compartiment. Op ons hart (wat we willen), onze ziel (wie we zijn), ons verstand (hoe we denken). Er blijft geen categorie over waar we onszelf kunnen toebehoren. Dat is de scherpe kant van dit vers, en die snijdt door elk vroom compromis.

De Rode Draad

Jezus citeert het Shema, het dagelijkse gebed van Israël uit Deuteronomium 6:4-5. Wat oorspronkelijk klonk aan de rand van het beloofde land, als voorwaarde voor het verbondsleven, plaatst Jezus nu als samenvatting van heel de Wet. Maar er is een verschuiving: Hij die dit gebod uitspreekt, is zelf degene die het volmaakt vervult. Waar Israël struikelde over het eerste gebod, verdeeld hart, verdeelde ziel, verdeeld verstand, staat Jezus in Getsemane met een onverdeelde overgave: niet Mijn wil. Pas als we Hem als de vervuller zien, wordt dit gebod voor ons draaglijk. Wij leren liefhebben omdat Hij ons eerst heeft liefgehad, en omdat Zijn Geest in ons doet wat wij niet uit onszelf voortbrengen.

De Spiegel

Hier wordt het ongemakkelijk. Wat is het eerste waar je verstand naartoe vlucht als je 's ochtends wakker wordt? Waar gaat je hart heen als je vijf minuten stil bent, naar welke zorg, welke fantasie, welke rekening? Liefhebben met heel je verstand betekent onder andere dat je nadenken over God niet uitbesteedt aan de dominee, dat je theologisch niet lui bent. Met heel je ziel betekent dat je diepste identiteit niet ligt in je werk, je ouderschap, je lichaam of je prestaties. En met heel je hart betekent dat je geld, je agenda en je verlangens onder dit gebod komen te liggen. Concreet: de app die je aandacht steelt, de collega die je haat, de euro's die je nooit weggeeft, de zondag die je bijna nooit meer heiligt, het lichaam dat je verwaarloost of aanbidt. Dit gebod is niet vaag. Het vraagt om beslissingen die pijn doen, en die je vandaag kunt nemen.

De Intertekst

Johannes vat het aan de andere kant: "Wij hebben Hem lief, omdat Hij ons eerst liefgehad heeft" (1 Johannes 4:19). Zonder dat besef wordt Mattheüs 22:37 een last die verplettert. En Paulus schrijft in Romeinen 13:10 dat de liefde de vervulling van de wet is, wat laat zien dat de liefde niet naast de geboden staat maar er de motor van is. Wie God liefheeft met heel zichzelf, komt vanzelf uit bij de naaste, wat Jezus in het volgende vers dan ook direct koppelt. Liefde tot God die niet doorstroomt naar de mens naast je, is geen liefde tot God.

De Hoofdpersoon

De wetgeleerde die de vraag stelt, wil Jezus op de proef stellen. Hij zoekt een technisch antwoord, misschien een rangorde van geboden waarop je kunt discussiëren. Jezus geeft geen technisch antwoord maar een existentieel antwoord. Hij drijft de vraag terug naar de vragensteller: wie of wat heb jij lief met heel je hart? Dat is de manier waarop Jezus met listige vragen omgaat, Hij deconstrueert de vraag door de vrager bloot te leggen. En Hij doet dat zonder een spoor van moralisme, want Hij weet zelf wat het kost om dit gebod te leven. Hij zal het in de dagen die volgen tot het uiterste doen.

Context

We zitten in de laatste week voor Pasen, in de tempel, in een reeks strikvragen van Farizeeën, Sadduceeën en Herodianen. Belastingen, opstanding, geboden, allemaal proberen ze Jezus te vangen. Achter de vraag over het grootste gebod schuilt de rabbijnse discussie over hoe de 613 geboden van de Torah samenhangen. Jezus staat in de meest geladen ruimte van het jodendom, omringd door mannen die zijn dood al plannen, en Hij vat het hele Oude Testament samen in liefde. Kort daarna zal Hij die liefde bewijzen aan een kruis. De setting is niet decor, het is bevestiging.

Reflectie

Waar in mijn week, mijn agenda of mijn portemonnee wordt zichtbaar dat ik God nog niet met heel mijn hart, ziel en verstand liefheb?

Wat zou er vandaag concreet veranderen als ik dit gebod niet als last maar als bevrijding zou horen?