Johannes 1:22

De Tekst

De afgevaardigden uit Jeruzalem laten niet los. Johannes heeft net ontkend dat hij de Christus is, Elia of de Profeet, en nu dringen ze aan: "Wie bent u dan? Wij moeten antwoord geven aan hen die ons gestuurd hebben. Wat zegt u van uzelf?" Het is de vraag van mensen die met een opdracht gekomen zijn en niet met lege handen terug kunnen.

De Kern

Wat hier onder de oppervlakte speelt, is de vraag naar legitimiteit. In Israël kon je niet zomaar in de woestijn gaan staan en mensen dopen. Religieuze autoriteit was gereguleerd, verankerd in afstamming, aanstelling, erkenning. De ondervragers willen Johannes in een vakje plaatsen zodat ze weten wat ze met hem aan moeten. En Johannes weigert. Hij laat zich niet vangen in de categorieën die zij meebrengen. Dat is theologisch van gewicht: wanneer God iets nieuws doet, past dat zelden in de bestaande rubrieken. De vraag "wie bent u?" is zo oud als de mens, maar hier wordt ze gesteld aan iemand die zijn identiteit volledig heeft afgeleid van een Ander.

De Rode Draad

Deze scène staat bewust vlak voor de aanwijzing van het Lam van God. Johannes is de laatste in een lange rij van wegwijzers; vanaf Mozes en de profeten heeft God mensen gezonden die niet voor zichzelf spraken maar voor Hem. De vraag "wat zegt u van uzelf?" krijgt pas gewicht als we horen wat Johannes in vers 23 antwoordt: hij ontleent zijn identiteit aan Jesaja 40, de stem die een weg baant door de woestijn voor de komende God. Daarmee plaatst hij zich in de profetische lijn die uitloopt op Christus. De rode draad is deze: wie werkelijk door God gezonden is, verwijst nooit naar zichzelf, maar maakt ruimte voor de Ene die komt.

De Spiegel

De vraag "wat zegt u van uzelf?" is ook onze vraag geworden, al klinkt ze nu anders. In een cultuur waarin we onszelf voortdurend moeten pitchen, in LinkedIn-profielen, kennismakingsrondjes, functioneringsgesprekken, oefenen we constant het antwoord op precies deze vraag. En meestal antwoorden we met prestaties, rollen, aantallen. Johannes doet iets anders. Hij definieert zichzelf niet door wat hij heeft bereikt, maar door Wie hij voorbereidt. Dat schuurt. Want kun jij jezelf omschrijven zonder je werk, je gezin, je gezondheid, je volgers? Wat blijft er over als die categorieën wegvallen? Johannes laat zien dat een mens pas vrij is om zichzelf te zijn wanneer hij zichzelf niet meer hoeft te zijn.

De Vraag

Waarom laat Johannes zich eigenlijk ondervragen? Hij had kunnen zwijgen, hij had kunnen wegsturen. In plaats daarvan geeft hij antwoord aan een delegatie van wie hij weet dat ze later zijn Heer zullen kruisigen. De tekst zegt niet of hij hun motieven doorziet. Misschien is dat juist het punt: hij geeft antwoord omdat hij een getuige is, en een getuige kiest zijn publiek niet. Of het nu vriendelijke zoekers zijn of controleurs die hem willen klemzetten, zijn boodschap verandert niet. Maar het blijft ongemakkelijk dat hij zo serieus ingaat op mensen die eigenlijk niet komen om te leren. Soms moet je spreken zonder garantie dat je gehoord wordt.

Context

Jeruzalem had een netwerk van priesters en Levieten die toezicht hielden op wat er religieus in het land gebeurde. De Jordaan, waar Johannes doopte, lag ver van het centrum, maar niets ontging het Sanhedrin. Dat ze een officiële delegatie sturen, betekent dat Johannes serieus genomen wordt; populaire woestijnprofeten konden gevaarlijk zijn, politiek én religieus. De Romeinen keken mee. Een massabeweging rond de Jordaan kon makkelijk uitlopen op onrust, en onrust betekende bloed. De ondervragers staan dus met beide benen in de politiek. Ze moeten "antwoord geven aan hen die ons gestuurd hebben", en dat is geen beleefdheidsformule maar een reële druk. Zonder duidelijke categorisering van deze man kunnen zij hun rapport niet schrijven, en zonder rapport is er geen rust in Jeruzalem.

Het Detail

Let op dat zinnetje: "Wat zegt u van uzelf?" In het Grieks staat er letterlijk iets als "wat zeg jij over jezelf?" De nadruk ligt op dat laatste woord. Ze hebben hem al drie keer een label aangeboden, en drie keer heeft hij geweigerd. Nu geven ze het op en laten hem zelf kiezen. Dat is zowel een geste van respect als een val. Want wie zichzelf benoemt, maakt zich kwetsbaar; elk antwoord kan tegen je gebruikt worden. Johannes trapt er niet in. Hij noemt zichzelf geen titel, geen functie, geen rang. Hij noemt zichzelf een stem. Niets meer. Een stem heeft geen gezicht, geen status, geen eigen inhoud; een stem bestaat alleen om door te geven wat gezegd moet worden.

Reflectie

Wat zou jij antwoorden als iemand vandaag aan jou vroeg: "wat zegt u van uzelf?" En wat zegt dat antwoord over waar je je identiteit vandaan haalt?

Johannes maakt zichzelf kleiner opdat Christus groter wordt. Waar in jouw leven voel je weerstand tegen die beweging, en waar verlang je er juist naar?