Johannes 1:17

De Tekst

Johannes zet twee namen tegenover elkaar, bijna als twee bedieningen: "Want de wet is door Mozes gegeven, de genade en de waarheid zijn er door Jezus Christus gekomen." Mozes gaf iets door, Christus bracht iets wat er nog niet was. Dat kleine verschil, "gegeven" tegenover "gekomen", draagt het hele vers.

De Kern

Dit vers is geen afrekening met Mozes. Johannes is zojuist bezig geweest met het Woord dat vlees werd, vol van genade en waarheid, en nu legt hij uit waarom die komst nodig was. De wet wees de weg aan, hield de spiegel voor, hield Israël bij God, maar ze kón niet zijn wat Christus is. Genade en waarheid zijn geen nieuwe regels; het zijn eigenschappen van een Persoon die naar ons toe is gekomen. Dat is het verschil tussen een landkaart en een gids die met je meeloopt. De wet beschreef wie God wil dat we zijn; Christus brengt wat we nooit zelf konden produceren, en Hij is zelf de waarheid waarover de wet sprak.

De Rode Draad

Johannes schrijft dit vers na een bewuste echo van Exodus 34, waar Mozes God vraagt zijn heerlijkheid te mogen zien. God trekt voorbij en roept zichzelf uit als "rijk aan goedertierenheid en trouw", in het Hebreeuws chesed we'emet, verbondsliefde en waarheid. Johannes vertaalt dat in zijn Grieks als "genade en waarheid", en zegt vervolgens: die eigenschappen die God op de Sinaï over zichzelf uitriep, zijn in Christus letterlijk komen wandelen. Mozes mocht Gods rug zien; wij hebben zijn gezicht gezien in de Zoon. Zo wordt duidelijk waarom Johannes geen tegenstelling tussen oud en nieuw verbond maakt, maar een vervulling tekent. Wat de wet aankondigde over Gods karakter, is in Jezus zichtbaar geworden.

De Spiegel

Dit vers legt een subtiele vorm van vermoeidheid bloot. De vermoeidheid van iemand die probeert goed te zijn, de leesplannen volhoudt, de zonden afleert, de verwachtingen van zichzelf of de kerk inlost. Je kent de wet, je kent de normen, je weet wat zou moeten. En toch loop je vast. Johannes zegt niet: probeer harder. Hij zegt: er is Iemand gekomen. Je redding hangt niet aan jouw prestatie binnen de wet, maar aan de Persoon die genade en waarheid belichaamt. Dat ontmaskert ook een subtiele hoogmoed: het idee dat je het zelf wel redt als je maar genoeg discipline hebt. Dit vers haalt die rekening door, zonder de ernst van het leven voor Gods aangezicht weg te poetsen. Genade is geen slappe knuffel; waarheid staat er pal naast.

De Intertekst

Paulus zegt in Romeinen dat de wet geestelijk is, maar dat wij vleselijk zijn, verkocht onder de zonde. Dezelfde spanning. De wet is goed, maar de wet redt niet. In 2 Korinthe 3 noemt Paulus de bediening van Mozes zelfs een bediening van heerlijkheid, maar een vergankelijke, terwijl de bediening van de Geest blijvend is. Johannes zegt dit poëtischer, dichter op de persoon van Christus. En dan is er de Bergrede, waar Jezus zelf zegt dat Hij niet gekomen is om de wet te ontbinden, maar te vervullen. Johannes 1:17 is daar het theologisch commentaar op: wat Mozes doorgaf wordt in Christus niet weggegooid, maar krijgt zijn eindbestemming, zijn gezicht, zijn hartslag.

De Vraag

Maar is dit dan niet oneerlijk tegenover Mozes, en tegenover elke gelovige die vóór Christus leefde? Had God dan niet eerder genade kunnen tonen? Johannes suggereert dat niet. In vers 16 zegt hij dat we "genade op genade" ontvangen hebben, wat sommigen lezen als genade ter vervanging van genade: de wet was zelf al een genadegave, en nu komt daar een grotere genade overheen. God heeft Israël niet in de kou laten staan. De wet was zijn verbondsgift, zijn manier om een volk bij zich te houden tot de vervulling kwam. En toch, Johannes verzwijgt niet dat er iets wezenlijk tekortschoot. De wet kon zonde aanwijzen maar niet wegnemen. Dat tekort is geen fout van Mozes; het is de reden dat Christus moest komen.

Context

Johannes schrijft zijn evangelie waarschijnlijk tegen het eind van de eerste eeuw, in een wereld waarin de scheiding tussen synagoge en gemeente definitief is geworden. Joodse gelovigen in Jezus werden steeds vaker uit de synagoge gezet. De vraag "hoe verhoudt Jezus zich tot Mozes?" was dus niet academisch maar pijnlijk persoonlijk. Voor Joodse lezers was Mozes de ultieme bemiddelaar, degene die het aangezicht van God had gezien en overleefd. Johannes positioneert Jezus niet tegenover Mozes maar erbovenuit: niet als tweede Mozes, maar als Degene naar wie Mozes zelf wees. Dat was een scherpe claim, die voor sommigen bevrijdend klonk en voor anderen als godslastering.

Reflectie

Waar in jouw geloofsleven probeer je nog steeds de wet te laten doen wat alleen Christus kan doen?

Als genade en waarheid in één Persoon samenkomen, waar in jouw leven heb je het ene zonder het andere laten regeren?